Hoe het systeem is georganiseerd

Element 1 is waterstof en element 118 is oganesson, in 2016 benoemd. Elk getal ertussen is ingevuld.

Een supermarkt zet melk naast yoghurt en pasta naast rijst, zodat je dingen kunt vinden zonder elk etiket te lezen. Het periodiek systeem doet hetzelfde voor de chemische elementen. Elk element staat op een vaste plek, en de positie van dat vakje zegt je veel over hoe het element zich gedraagt voordat je één feit hebt opgezocht.

Gerangschikt op atoomnummer

De elementen staan op volgorde van atoomnummer, het aantal protonen in de kern van elk atoom. Waterstof heeft 1 proton, helium 2, lithium 3, enzovoort, zonder één gat, tot oganesson met 118. Je leest het systeem als een bladzijde tekst: van links naar rechts langs een rij, dan omlaag naar het begin van de volgende rij. Eindigt een rij, dan begint het volgende element een nieuwe rij links.

Waarom de lijn eigenlijk in rijen breken? Omdat de eigenschappen van de elementen zich herhalen. Lithium, natrium en kalium zijn allemaal zachte, glanzende metalen die met water reageren. Ze verschijnen met regelmatige tussenpozen in de getallenreeks, dus het systeem is in rijen van de juiste lengte geknipt om ze in één kolom te stapelen. Dat herhalende patroon geeft het systeem zijn naam: periodiek betekent "zich met tussenpozen herhalend".

Rijen, kolommen en blokken

De 7 rijen heten perioden en de 18 kolommen heten groepen. De rijen zijn niet allemaal even lang. Periode 1 bevat maar 2 elementen, periode 2 en 3 bevatten er elk 8, periode 4 en 5 bevatten er 18 en periode 6 en 7 bevatten er 32. Die getallen zijn niet willekeurig. Ze komen overeen met het aantal elektronen dat elke nieuwe laag van het atoom kan vullen, wat je in de volgende eenheid tegenkomt.

Scheikundigen delen het systeem ook in vier blokken, genoemd naar het soort orbitaal dat wordt gevuld: het s-blok (groep 1 en 2, plus helium), het p-blok (groep 13 tot 18), het d-blok (groep 3 tot 12) en het f-blok. Periode 6 en 7 bevatten elk 14 extra f-blokelementen. Als ze op hun plek waren gedrukt, zou het systeem 32 kolommen breed zijn en niet op een pagina passen, dus de meeste systemen tillen de lanthaniden (57 tot 71) en actiniden (89 tot 103) eruit en drukken ze als twee rijen eronder. Het 3D-model doet hetzelfde, en de twee grijze tegels in groep 3 markeren waar ze thuishoren.

Wat één vakje je vertelt

Klik op een tegel in het model en er opent een kaart. De grote letters zijn het symbool, één of twee letters, de eerste altijd een hoofdletter: C voor koolstof, Ca voor calcium, Cl voor chloor. Sommige symbolen komen van Latijnse namen, dus natrium is Na, kalium is K en ijzer is Fe (ferrum). Het kleine getal in de hoek is het atoomnummer. Het getal onderaan is het standaardatoomgewicht, de gemiddelde massa van het element zoals het op Aarde voorkomt, gemeten op een schaal waarop een twaalfde van een koolstof-12-atoom precies 1 is.

Elementen die alleen in laboratoria worden gemaakt, of die geen stabiele vorm hebben, hebben geen standaardatoomgewicht. Voor die toont het model een massagetal tussen vierkante haken, zoals [97] voor technetium. De gewichten in het model zijn de verkorte waarden van 2024 van de IUPAC Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights. Waterstof is 1.0080, koolstof 12.011 en zuurstof 15.999.