Complementaire, analoge en triadekleuren

Op de schermkleurencirkel is de tegenkleur van blauw bij 240 graden geel bij 60 graden; een schilderscirkel zet oranje tegenover blauw.

Harmonieën zijn hoeken

Ontwerpleerboeken beschrijven enkele kleurenschema's die meestal evenwichtig ogen. Op een tintcirkel is elk schema een verzameling hoeken vanaf een begintint. Complementaire kleuren liggen recht tegenover elkaar, op 180 graden afstand. Analoge kleuren liggen naast elkaar; het model gebruikt 30 graden aan weerszijden. Een triade gebruikt drie gelijkmatig verdeelde tinten op 120 graden afstand, samen een gelijkzijdige driehoek. Gesplitst complementair vervangt de complementaire kleur door de twee buren, hier op 150 en 210 graden vanaf het begin.

De tekencursus van LibreTexts beschrijft het karakter van elk schema. Complementaire paren geven sterk contrast en trekken aandacht; ontwerpers gebruiken ze daarom voor dingen die moeten opvallen. Analoge schema's ogen rustig en samenhangend en komen vaak in de natuur voor, zoals de groene, gele en oranje tinten van een weiland. Triades zijn levendig maar evenwichtig. Gesplitst complementaire schema's behouden veel van het contrast van een complementair paar, maar zijn makkelijker toe te passen. De bibliotheekgids van de University of Delaware geeft daarbij een praktische vuistregel voor hoeveel je van elke kleur gebruikt: ongeveer 60% voor een hoofdkleur, 30% voor een tweede kleur en 10% voor een accent.

Welke cirkel?

Hier zit een valkuil: er bestaat meer dan één kleurencirkel. De HSL-cirkel in deze cursus gaat uit van licht, met rood, groen en blauw als primaire kleuren. Rood op 0 graden ligt tegenover cyaan op 180, groen tegenover magenta en blauw tegenover geel. Veel kunstlessen gebruiken een schilderscirkel met rode, gele en blauwe pigmenten. Daar staat rood tegenover groen, geel tegenover paars en blauw tegenover oranje, zoals in de LibreTexts-cursus. Geen van beide cirkels is fout: ze beantwoorden verschillende vragen. De lichtcirkel toont welke twee lichtkleuren samen wit maken. De schilderscirkel heeft een lange traditie bij het mengen van verf. Voor een schermpalet gebruikt je code HSL-hoeken. Controleer dus welke cirkel een uitleg bedoelt.

Een harmonie bepaalt de tinten, niet de lichtheid. Drie triadetinten bij volle verzadiging en 50% lichtheid zijn schreeuwerig. In de praktijk behouden ontwerpers de hoeken en wijzigen ze verzadiging en lichtheid: één tint sterk, de andere bleek of donker. Probeer het in het model. Kies een triade, verlaag dan de verzadiging en zie hoe de driehoek naar de grijsas krimpt terwijl hij zijn vorm houdt.

De meeste leerboeken noemen nog twee schema's. Monochromatisch gebruikt één tint in diverse lichtere en donkerdere versies, bij RMIT tints en shades genoemd. In HSL blijft tint vast; alleen lichtheid en verzadiging bewegen. Dat geeft een verticale lijn op de doorsnede. Tetradisch gebruikt vier tinten als een rechthoek: twee complementaire paren. Bij gelijke afstand, 90 graden, vormen ze een vierkant. Vier tinten zijn lastig te balanceren; laat er volgens de meeste gidsen één overheersen en gebruik de andere spaarzaam.