6 / 7 · Basis
Hoe centrale banken reageren
Centrale banken sturen de inflatie vooral met een korte beleidsrente. De meeste streven naar ongeveer 2% per jaar.
Naar de 10 oefenvragenJe leert
- Beleidsrente omhoog: leningen duurder, uitgaven omlaag, inflatie neemt af. Rente omlaag: het omgekeerde.
- Doelen rond 2%: Fed (PCE, sinds januari 2012), Bank of Korea (CPI, middellange termijn), ECB.
- Volcker: federal funds rate ongeveer 20% in 1981, inflatie ongeveer 3% in 1983, met een diepe recessie.
Eerst: Deflatie en hyperinflatie: gevallen uit de geschiedenis
1Uitleg
De beleidsrente
Een centrale bank is de bank voor de banken en de overheid. In de Verenigde Staten is dat de Federal Reserve, waarvan het Federal Open Market Committee een doelbereik vaststelt voor de federal funds rate, de rente waartegen banken elkaar van de ene op de andere dag reserves lenen. In Korea stelt de Bank of Korea de basisrente vast, die de korte rentes op de geldmarkt verankert. Deze beleidsrentes bepalen niet rechtstreeks de rente op je hypotheek of spaarrekening, maar ze trekken die via de financieringskosten van banken en via verwachtingen over toekomstige rentes dezelfde kant op.
2Opgave
Vraag 1
punten
Uitwerking
Antwoord: 5.25 punten
5.50 − 0.25 = 5.25.
3Uitleg
Doelstellingen: waarom 2%?
Veel centrale banken kondigen een expliciet inflatiedoel aan. De Federal Reserve stelde in januari 2012 dat het doel op langere termijn 2% inflatie is, gemeten aan de jaarlijkse verandering van de PCE-prijsindex. De Bank of Korea heeft een prijsstabiliteitsdoel op middellange termijn van 2% in de consumentenprijsindex. Ook de Europese Centrale Bank, de Bank of England en de Bank of Japan mikken op 2%. Waarom niet op nul? Daar zijn drie argumenten voor. Ten eerste overschatten prijsindexen de werkelijke inflatie een beetje, dus een gemeten nul kan een kleine reële daling zijn. Ten tweede houdt een marge boven nul de economie weg van deflatie. Ten derde kunnen bedrijven met een beetje inflatie de reële lonen verlagen zonder het nominale loon te verlagen, wat werknemers weerstaan. En 2% is laag genoeg dat mensen in hun dagelijkse keuzes niet over inflatie hoeven na te denken.
4Opgave
Vraag 2
%
Uitwerking
Antwoord: 21.9 %
1.02^10 = 1.219.
5Opgave
Vraag 3
Uitwerking
Antwoord: Een marge tegen deflatie
Een positief doel houdt de economie weg van dalende prijzen en de schuldenproblemen die erbij horen.
6Uitleg
Twee episodes met datum
De eerste is de disinflatie van Volcker. Paul Volcker werd in augustus 1979 voorzitter van de Fed, toen de Amerikaanse inflatie tweecijferig was. De Fed trok de teugels sterk aan en de federal funds rate steeg in 1981 tot ongeveer 20%. Er volgde een diepe recessie, met een werkloosheid boven de 10% in 1982, maar het jaarlijkse inflatiepercentage daalde tot ongeveer 3% in 1983. De episode laat zien dat het terugdringen van inflatie kostbaar kan zijn in gederfde productie en banen, en dat het het beste werkt als de centrale bank geloofwaardig is.
| Datum | Centrale bank | Wijziging van de beleidsrente |
|---|---|---|
| 1981 | Amerikaanse Federal Reserve | Federal funds rate op het hoogtepunt ongeveer 20% |
| mrt 2022 tot jul 2023 | Amerikaanse Federal Reserve | 0 tot 0.25% verhoogd naar 5.25 tot 5.50% |
| aug 2021 tot jan 2023 | Bank of Korea | Basisrente verhoogd van 0.50% naar 3.50% |
| jan 2016 tot mrt 2024 | Bank of Japan | Negatieve beleidsrente van −0.1% |
7Opgave
Vraag 4
Uitwerking
Antwoord: de beleidsrente dicht bij nul ligt
Centrale banken kopen dan grote hoeveelheden obligaties om de langere rentes te verlagen.
8Uitleg
Vertragingen, onafhankelijkheid en dubbele doelstelling
Monetair beleid werkt langzaam. Milton Friedman beschreef de vertraging tussen een beleidswijziging en het effect op de prijzen als lang en wisselend. Renteveranderingen kunnen een jaar of langer nodig hebben om volledig door te werken in de uitgaven en de inflatie, dus centrale banken handelen op basis van prognoses, niet op basis van de cijfers van vandaag. Verhoog je de rente te laat, dan zet de inflatie zich vast. Verhoog je haar te sterk, dan kan de economie in een recessie belanden. De hoop is een zachte landing: de inflatie keert terug naar het doel zonder een sterke stijging van de werkloosheid.
9Oefening
Oefenset
De overige vragen van deze les, één voor één.
- De Bank of Korea verhoogde haar basisrente van 0.50% naar 3.50%. Met hoeveel procentpunten?
Antwoord
3 punten 3.50 − 0.50 = 3.00.
- De basisrente van Korea is 3.50% en de inflatie 2.3%. Hoeveel procent is bij benadering de reële beleidsrente?
Antwoord
1.2 % 3.50 − 2.3 = 1.2.
- Wat gebeurt er meestal met het uitgavenniveau als een centrale bank haar beleidsrente verhoogt?
- daalt
- stijgt
- onveranderd
Antwoord
daalt Lenen kost meer, dus leningen en uitgaven dalen en de prijsdruk neemt af.
- De federal funds rate is de rente waartegen…
- banken elkaar van de ene op de andere dag reserves lenen
- huishoudens een hypotheek afsluiten
- de overheid voor 30 jaar leent
Antwoord
banken elkaar van de ene op de andere dag reserves lenen Het is de belangrijkste beleidsrente van de Fed.
- Wat liet de episode van Volcker zien?
- Het terugdringen van hoge inflatie kan productie en banen kosten
- Rentes doen er nooit toe
- De inflatie daalde zonder enige kosten
Antwoord
Het terugdringen van hoge inflatie kan productie en banen kosten De werkloosheid kwam in 1982 boven de 10% voordat de inflatie in 1983 daalde tot ongeveer 3%.
- Wat klopt er over het doel van de Bank of Korea?
- Het is 2% in consumentenprijzen, op middellange termijn
- Het is elke maand 0%
- Het is 10%
Antwoord
Het is 2% in consumentenprijzen, op middellange termijn De Bank of Korea hanteert een prijsstabiliteitsdoel van 2% op middellange termijn.
10Oefening
Herhaalkaarten
| Beleidsrente | De korte rente waarop de centrale bank mikt; federal funds rate in de VS, basisrente in Korea |
| Inflatiedoel | Ongeveer 2% per jaar bij de Fed (PCE), de Bank of Korea (CPI, middellange termijn) en de ECB |
| Verkrappen | De rente verhogen om de uitgaven te remmen en de inflatie te verlichten |
| Kwantitatieve verruiming | Grote obligatieaankopen als de rente bijna nul is |
| Disinflatie van Volcker | Fed funds rate ongeveer 20% in 1981; inflatie ongeveer 3% in 1983 |
11Samenvatting
Belangrijkste punten
- Beleidsrente omhoog: leningen duurder, uitgaven omlaag, inflatie neemt af. Rente omlaag: het omgekeerde.
- Doelen rond 2%: Fed (PCE, sinds januari 2012), Bank of Korea (CPI, middellange termijn), ECB.
- Volcker: federal funds rate ongeveer 20% in 1981, inflatie ongeveer 3% in 1983, met een diepe recessie.
- Fed 0 tot 0.25% (mrt 2022) naar 5.25 tot 5.50% (jul 2023); Bank of Korea 0.50% (aug 2021) naar 3.50% (jan 2023).
Volledige tekst · De hele les als één tekst
De beleidsrente
Een centrale bank is de bank voor de banken en de overheid. In de Verenigde Staten is dat de Federal Reserve, waarvan het Federal Open Market Committee een doelbereik vaststelt voor de federal funds rate, de rente waartegen banken elkaar van de ene op de andere dag reserves lenen. In Korea stelt de Bank of Korea de basisrente vast, die de korte rentes op de geldmarkt verankert. Deze beleidsrentes bepalen niet rechtstreeks de rente op je hypotheek of spaarrekening, maar ze trekken die via de financieringskosten van banken en via verwachtingen over toekomstige rentes dezelfde kant op.
OpenStax legt het belangrijkste kanaal uit. Als de centrale bank haar beleidsrente verhoogt, wordt lenen duurder voor banken, en daarna voor bedrijven en huishoudens. Minder mensen nemen een lening om een huis, een auto of machines te kopen, dus de uitgaven dalen en de totale vraag verschuift naar links, waardoor de opwaartse druk op de prijzen afneemt. Als de centrale bank de rente verlaagt, gebeurt het omgekeerde: leningen zijn goedkoper, de uitgaven stijgen en de vraag verschuift naar rechts. Hogere rentes versterken meestal ook de munt, waardoor importgoederen goedkoper worden, en ze veranderen hoe mensen verwachten dat prijzen zich gedragen.
Doelstellingen: waarom 2%?
Veel centrale banken kondigen een expliciet inflatiedoel aan. De Federal Reserve stelde in januari 2012 dat het doel op langere termijn 2% inflatie is, gemeten aan de jaarlijkse verandering van de PCE-prijsindex. De Bank of Korea heeft een prijsstabiliteitsdoel op middellange termijn van 2% in de consumentenprijsindex. Ook de Europese Centrale Bank, de Bank of England en de Bank of Japan mikken op 2%. Waarom niet op nul? Daar zijn drie argumenten voor. Ten eerste overschatten prijsindexen de werkelijke inflatie een beetje, dus een gemeten nul kan een kleine reële daling zijn. Ten tweede houdt een marge boven nul de economie weg van deflatie. Ten derde kunnen bedrijven met een beetje inflatie de reële lonen verlagen zonder het nominale loon te verlagen, wat werknemers weerstaan. En 2% is laag genoeg dat mensen in hun dagelijkse keuzes niet over inflatie hoeven na te denken.
Twee episodes met datum
De eerste is de disinflatie van Volcker. Paul Volcker werd in augustus 1979 voorzitter van de Fed, toen de Amerikaanse inflatie tweecijferig was. De Fed trok de teugels sterk aan en de federal funds rate steeg in 1981 tot ongeveer 20%. Er volgde een diepe recessie, met een werkloosheid boven de 10% in 1982, maar het jaarlijkse inflatiepercentage daalde tot ongeveer 3% in 1983. De episode laat zien dat het terugdringen van inflatie kostbaar kan zijn in gederfde productie en banen, en dat het het beste werkt als de centrale bank geloofwaardig is.
De tweede is de cyclus na de pandemie. Met een Amerikaanse inflatie van 8.0% in 2022 verhoogde de Federal Reserve in een reeks stappen haar doelbereik van 0 tot 0.25% in maart 2022 naar 5.25 tot 5.50% in juli 2023. De Bank of Korea verhoogde haar basisrente van 0.50% in augustus 2021 naar 3.50% in januari 2023. In beide landen vertraagde de inflatie daarna: het Amerikaanse percentage daalde in 2023 naar 4.1%, en het Koreaanse van 5.1% in 2022 naar 3.6% in 2023 en 2.3% in 2024. Centrale banken wegen ook andere kosten mee: hogere rentes verhogen de aflossingen van huishoudens met leningen met variabele rente en kunnen de groei remmen, daarom wordt het tempo van de verhogingen besproken.
| Datum | Centrale bank | Wijziging van de beleidsrente |
|---|---|---|
| 1981 | Amerikaanse Federal Reserve | Federal funds rate op het hoogtepunt ongeveer 20% |
| mrt 2022 tot jul 2023 | Amerikaanse Federal Reserve | 0 tot 0.25% verhoogd naar 5.25 tot 5.50% |
| aug 2021 tot jan 2023 | Bank of Korea | Basisrente verhoogd van 0.50% naar 3.50% |
| jan 2016 tot mrt 2024 | Bank of Japan | Negatieve beleidsrente van −0.1% |
Er zijn nog andere instrumenten. Open-markttransacties zijn de aankoop of verkoop van staatsobligaties waarmee de beleidsrente wordt bijgestuurd. Reserveverplichtingen bepalen hoeveel banken moeten aanhouden. Als de beleidsrente dicht bij nul ligt, kunnen centrale banken grote hoeveelheden obligaties kopen (kwantitatieve verruiming) of aanwijzingen geven over het toekomstige verloop van de rente. Ten slotte is de communicatie van de centrale bank belangrijk: als mensen geloven dat de bank de inflatie rond 2% houdt, houden hun verwachtingen de prijzen en looneisen dicht bij het doel, wat het werk makkelijker maakt.
Vertragingen, onafhankelijkheid en dubbele doelstelling
Monetair beleid werkt langzaam. Milton Friedman beschreef de vertraging tussen een beleidswijziging en het effect op de prijzen als lang en wisselend. Renteveranderingen kunnen een jaar of langer nodig hebben om volledig door te werken in de uitgaven en de inflatie, dus centrale banken handelen op basis van prognoses, niet op basis van de cijfers van vandaag. Verhoog je de rente te laat, dan zet de inflatie zich vast. Verhoog je haar te sterk, dan kan de economie in een recessie belanden. De hoop is een zachte landing: de inflatie keert terug naar het doel zonder een sterke stijging van de werkloosheid.
Veel landen maken de centrale bank onafhankelijk van verkiezingen, omdat regeringen de verleiding voelen rekeningen met nieuw geld te betalen, zoals de gevallen van hyperinflatie laten zien. De doelen verschillen. De Federal Reserve heeft van het Congres een dubbele doelstelling meegekregen: maximale werkgelegenheid en stabiele prijzen. De oprichtingswet van de Bank of Korea geeft prijsstabiliteit als eerste doel, met ook aandacht voor financiële stabiliteit. Onafhankelijkheid betekent niet dat er geen verantwoording is: centrale banken publiceren hun besluiten, notulen en prognoses en leggen ze uit aan de parlementen.
- Beleidsrente omhoog: leningen duurder, uitgaven omlaag, inflatie neemt af. Rente omlaag: het omgekeerde.
- Doelen rond 2%: Fed (PCE, sinds januari 2012), Bank of Korea (CPI, middellange termijn), ECB.
- Volcker: federal funds rate ongeveer 20% in 1981, inflatie ongeveer 3% in 1983, met een diepe recessie.
- Fed 0 tot 0.25% (mrt 2022) naar 5.25 tot 5.50% (jul 2023); Bank of Korea 0.50% (aug 2021) naar 3.50% (jan 2023).
Oefenvragen uit Hoe centrale banken reageren op edubun
Bronnen van deze cursus (16)
- OpenStax, Principles of Economics 3e , openstax.org/books/principles-economics-3e: the inflation chapter (tracking inflation, price indexes and the basket of goods, how price changes affect different groups, costs of inflation, menu costs and shoe-leather costs)
- the chapters on money and banking and on monetary policy (quantity theory MV = PY, central bank tools, inflation targeting, Volcker disinflation)
- and the aggregate demand and supply chapter (demand-pull and cost-push inflation, 1970s oil shocks)
- US Bureau of Labor Statistics, Consumer Price Index handbook of methods and CPI-U annual averages 2021 270.970, 2022 292.655, 2023 304.702 on the 1982-84 = 100 base (bls.gov/cpi)
- Board of Governors of the Federal Reserve System, Federal Open Market Committee statement on longer-run goals and monetary policy strategy, 2% inflation measured by PCE since January 2012
- federal funds target range 0 to 0.25% until March 2022 and 5.25 to 5.50% from July 2023 (federalreserve.gov)
- 한국은행: 물가안정목표(중기 2%)
- 기준금리 추이(2021년 8월 0.50%에서 2023년 1월 3.50%) (bok.or.kr)
- 한국은행 경제교육 자료. 통계청(Statistics Korea) 소비자물가지수 2020 = 100, 연간 상승률 2022년 5.1%, 2023년 3.6%, 2024년 2.3% (kostat.go.kr)
- 고용노동부 고시, 최저임금 2025년 10,030원, 2026년 10,320원 (moel.go.kr, minimumwage.go.kr)
- US Social Security Administration, cost-of-living adjustment of 8.7% for 2023 (ssa.gov/cola)
- Britannica entries on the German hyperinflation of 1923 (4.2 trillion marks per US dollar in November 1923, Rentenmark)
- the Great Depression, and the 1970s oil crisis. Cagan, The Monetary Dynamics of Hyperinflation (1956)
- 50% per month definition. Hanke and Krus, World Hyperinflations (Cato Institute working paper, 2012): Hungary 1946, Zimbabwe 2008. Reserve Bank of Zimbabwe 100 trillion dollar note (January 2009)
- Bank of Japan, negative interest rate policy January 2016 to March 2024 (boj.or.jp)
- All index sums, rates and compounding below were recomputed by hand and with a calculator script.
Geraadpleegd: 2026-10-27