De planeten bezoeken

Er is maar één ruimtesonde ooit langs Uranus en Neptunus gevlogen: Voyager 2, gelanceerd op 20 augustus 1977.

Van telescopen naar ruimtesondes

Het grootste deel van de geschiedenis kenden mensen zes planeten, de planeten die helder genoeg zijn om zonder telescoop te zien: Mercurius, Venus, Aarde, Mars, Jupiter en Saturnus. De telescoop veranderde dat. In januari 1610 richtte Galileo Galilei er een op Jupiter en zag vier lichtpuntjes die dicht bij de planeet bleven en met hem meebewogen. Het waren manen, de eerste die ooit buiten de aarde werden gevonden, en tegenwoordig heten ze Io, Europa, Ganymedes en Callisto.

Op 13 maart 1781 zag William Herschel een zwak object in het sterrenbeeld Tweelingen dat langzaam ten opzichte van de sterren bewoog. Eerst dacht hij dat het een komeet was, maar het bleek de zevende planeet te zijn: Uranus. Neptunus volgde in 1846, gevonden waar berekeningen zeiden dat hij moest staan, en Pluto in 1930.

De Grand Tour

In de jaren 1960 merkten ingenieurs van het Jet Propulsion Laboratory van NASA dat de buitenste planeten eind jaren 1970 op een rij zouden staan, een stand die maar eens in de 175 jaar voorkomt. Een ruimtesonde kon langs Jupiter vliegen en diens zwaartekracht gebruiken om haar koers naar Saturnus om te buigen, en die truc daarna bij elke planeet herhalen. Dat heet een zwaartekrachtslinger. Het bespaart brandstof en jaren reistijd.

De Voyagers waren gebouwd om vijf jaar mee te gaan en alleen Jupiter en Saturnus te bezoeken. Voyager 2 bleef werken, dus NASA stuurde hem door naar Uranus in januari 1986 en Neptunus in augustus 1989. Bij Uranus stuurde hij meer dan 7000 foto’s terug en ontdekte hij 11 nieuwe manen. Bij Neptunus is de zon zo zwak dat er maar 3% van het licht was dat de camera’s bij Jupiter hadden, en het team paste de manier van fotograferen daarop aan.

Na Voyager

Latere missies bleven langer in plaats van langs te vliegen. Cassini kwam in 2004 in een baan om Saturnus en bestudeerde de planeet 13 jaar lang. In 2017 werd hij expres in Saturnus gestuurd, zodat hij nooit kon neerstorten op manen als Enceladus en Titan, waar misschien plekken zijn waar leven mogelijk is. Juno bereikte Jupiter op 4 juli 2016. New Horizons werd in januari 2006 gelanceerd, leende in 2007 snelheid van Jupiter en bereikte Pluto op 14 juli 2015, na ongeveer negenenhalf jaar vliegen.

De twee Voyagers sturen nog altijd gegevens. Voyager 1 verliet in augustus 2012 de heliosfeer, de bel van zonnewind rond de zon, en Voyager 2 volgde op 5 november 2018. Beide zijn nu in de interstellaire ruimte, nog altijd met de instrumenten aan boord die ons de buitenste planeten voor het eerst van dichtbij lieten zien.

Praten met een verre ruimtesonde

Radiosignalen gaan met de lichtsnelheid, ongeveer 300 000 km per seconde. Dat klinkt als meteen, maar op 30 AE heeft een bericht van Neptunus ongeveer 4 uur en 10 minuten nodig om aan te komen. Ingenieurs kunnen een ruimtesonde op zo’n afstand niet live besturen. Ze sturen opdrachten uren van tevoren en de sonde voert ze zelf uit.