Het leven van een zonachtige ster
Over ongeveer 5 miljard jaar zwelt de Zon op tot een rode reus die Mercurius en Venus kan opslokken.
Sleep om te draaien. Scroll of knijp om te zoomen.
Geboren in een koude wolk
Sterren ontstaan in moleculaire wolken: enorme gebieden koud gas en stof. Volgens NASA bevatten ze 1000 tot 10 miljoen zonnemassa's en zijn ze tot honderden lichtjaren breed. Koud gas klontert samen. Sommige klonten botsen of verzamelen meer materiaal. Hun zwaartekracht groeit en uiteindelijk storten ze in. Een krimpende klont wordt warmer en draait sneller. Het overgebleven gas wordt een schijf. Het hete instortende centrum is een protoster. De energie komt dan uit de samentrekking zelf, nog niet uit fusie. Zo ontstond de Zon ongeveer 4.6 miljard jaar geleden. Uit de schijf eromheen ontstonden de planeten.
Als de kern miljoenen graden bereikt, begint waterstoffusie. De naar buiten gerichte energiedruk stopt de instorting. De ster bereikt de hoofdreeks, de langste fase van haar leven. Massa bepaalt het tempo. Volgens NASA moeten zwaardere sterren hun brandstof sneller verbranden om hun eigen gewicht te dragen. Ze schijnen helderder en sterven eerder. Lichte sterren branden langer, zwakker en koeler. De Zon blijft in totaal ongeveer 10 miljard jaar op de hoofdreeks en is iets minder dan halverwege.
Als de waterstof opraakt
Als de kernwaterstof op is, stopt de fusie daar en wint de zwaartekracht tijdelijk. De kern krimpt en wordt heter, en in een schil rond de kern begint waterstof te fuseren. De extra energie laat de buitenlagen enorm opzwellen en afkoelen. De ster wordt een rode reus, die volgens NASA eerder oranje dan rood oogt. Voor de Zon begint dat over ongeveer 5 miljard jaar. NASA zegt dat ze zo groot wordt dat ze Mercurius en Venus opslokt, mogelijk ook de Aarde. Arcturus, ongeveer 25 Zonnen breed, laat nu al zien hoe die fase eruitziet.
Rode reuzen worden instabiel en pulseren. Ze zetten uit en stoten delen van hun atmosfeer af. Uiteindelijk drijven alle buitenlagen weg als een uitdijende, gloeiende schil: een planetaire nevel. De naam komt uit de tijd van kleine telescopen, waarin zulke ronde schillen wat op planeten leken. Ze hebben niets met planeten te maken. NASA noemt de Helixnevel op 650 lichtjaar in het sterrenbeeld Waterman. In het midden blijft de blootgelegde sterrenkern achter.
Een witte dwerg
Die kern is een witte dwerg, volgens NASA meestal ongeveer zo groot als de Aarde, maar honderdduizenden keren zwaarder. Er ontstaat geen nieuwe warmte. De dwerg koelt miljarden jaren langzaam af en gloeit van blauwwit naar rood. Sirius B is een nabij voorbeeld. De Aarde die in het model op dezelfde schaal ernaast staat is iets groter. Sterren onder ongeveer acht zonnemassa's eindigen zo. Dat geldt voor de overgrote meerderheid.
- 4.6 miljard jaar geleden: De Zon ontstaat uit een instortende wolk; de schijf wordt de planeten
- Vandaag: Hoofdreeks, iets minder dan halverwege
- Over ongeveer 5 miljard jaar: De kernwaterstof raakt op; de Zon zwelt op tot rode reus
- Na de reuzenfase: De buitenlagen drijven weg als planetaire nevel
- Miljarden jaren later: Een witte dwerg zo groot als de Aarde koelt langzaam af
- Waar ontstaan sterren?
- In koude moleculaire wolken van gas en stof
- Binnenin planeten
- In de hete corona van de Zon
- In zwarte gaten
- Waar komt de energie van een protoster vooral vandaan?
- Warmte die vrijkomt bij de eigen instorting
- Waterstoffusie
- Koolstof verbranden zoals steenkool
- Zonlicht van nabije sterren
- Welke ster leeft langer?
- Een lichte rode dwerg
- Een zware blauwe ster
- Ze leven even lang
- De ster die het dichtst bij de Aarde staat
- De Zon is 4.6 miljard jaar oud en heeft nog ongeveer 5 miljard jaar op de hoofdreeks. Hoe lang duurt de hoofdreeksfase in totaal, in miljarden jaren? Eén decimaal.
- Wat gebeurt er als de kernwaterstof van de Zon opraakt?
- De kern krimpt en wordt heter; de buitenlagen zwellen op tot rode reus
- De Zon ontploft meteen als supernova
- De Zon wordt een zwart gat
- Er verandert niets
- Een planetaire nevel is ...
- de wegdrijvende buitenlagen van een stervende ster
- een wolk waarin planeten ontstaan
- een planeet met een gloeiende atmosfeer
- een klein sterrenstelsel
- Hoe groot is een doorsnee witte dwerg ongeveer?
- Ongeveer zo groot als de Aarde
- Ongeveer zo groot als de Zon
- Ongeveer zo groot als de baan van Jupiter
- Ongeveer zo groot als een stad
- Waarom heeft nog geen rode dwerg zijn brandstof opgebruikt?
- Hun levensduur is veel langer dan de leeftijd van het heelal van 13.8 miljard jaar
- Kometen vullen de brandstof aan
- Ze gebruiken geen fusie
- Ze zijn allemaal lang geleden ontploft
- Hoeveel procent van de sterren in de Melkweg zijn volgens NASA rode dwergen?
- Zet de fasen van de Zon in de juiste volgorde.
- Sterren ontstaan als klonten in koude moleculaire wolken instorten.
- Fusie begint de hoofdreeks, de langste fase. Massa bepaalt de levensduur.
- De Zon: ongeveer 10 miljard jaar op de hoofdreeks, nu iets minder dan halverwege.
- Daarna rode reus, planetaire nevel en een witte dwerg zo groot als de Aarde.
- Rode dwergen (ongeveer 75% van de Melkwegsterren) leven biljoenen jaren.
Bronnen van deze cursus (14)
- NASA Sun Fact Sheet (nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/sunfact.html)
- NASA Sun facts (science.nasa.gov/sun/facts)
- NASA Stars (science.nasa.gov/universe/stars)
- NASA Star types (science.nasa.gov/universe/stars/types)
- NASA What is Betelgeuse (science.nasa.gov/universe/what-is-betelgeuse-inside-the-strange-volatile-star)
- NASA Hubble Betelgeuse dimming (science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-finds-that-betelgeuses-mysterious-dimming-is-due-to-a-traumatic-outburst)
- NASA Marshall Watch the Skies Betelgeuse (nasa.gov/blogs/watch-the-skies/2024/09/06)
- ESA/Hubble Sirius B (esahubble.org/news/heic0516)
- NASA Hubble Sirius asset (science.nasa.gov/asset/hubble/the-dog-star-sirius-and-its-tiny-companion)
- NASA SVS Alpha Centauri (svs.gsfc.nasa.gov/20377)
- ESA Gaia HR diagram (sci.esa.int/web/gaia/-/60198-gaia-hertzsprung-russell-diagram)
- NASA Imagine the Universe Life Cycles of Stars (imagine.gsfc.nasa.gov/educators/lifecycles/LC_main3.html)
- NASA Chandra HR diagram (chandra.harvard.edu/edu/formal/variable_stars/bg_info.html)
- NASA Space Math spectral classes (spacemath.gsfc.nasa.gov stars 5Page43).
Geraadpleegd: 2026-10-17