Maansverduisteringen
Op de afstand van de maan is de donkere kernschaduw van de aarde ongeveer 9200 km breed, ruim tweeënhalf keer zo breed als de maan.
Sleep om te draaien. Scroll of knijp om te zoomen.
De schaduw van de aarde op de maan
Een maansverduistering ontstaat wanneer de aarde precies tussen de zon en de maan staat en haar schaduw op de maan valt. Die opstelling is alleen mogelijk bij volle maan, want alleen dan staat de maan vanaf de zon gezien aan de andere kant van de aarde. Omdat de maan door zonlicht wordt verlicht en we alleen de maan hoeven te kunnen zien, is een maansverduistering vanaf de hele nachtzijde van de aarde tegelijk zichtbaar. NASA zegt het eenvoudig: elke maansverduistering is vanaf de helft van de aarde te zien.
De schaduw van de aarde bestaat uit twee delen. De kernschaduw (umbra) is de donkere binnenste kegel waarin de hele zon verborgen is. Daaromheen ligt de bijschaduw (penumbra), waarin de aarde maar een deel van de zon afdekt. Hun afmetingen volgen uit de meetkunde. De aarde heeft een doorsnede van 12 742 km, maar de zon is veel groter. Daarom wordt de kernschaduw smaller naarmate ze verder van de aarde reikt. Op de gemiddelde afstand van de maan is die versmalling ongeveer 3545 km, zodat een kernschaduw van ruwweg 9200 km breed overblijft. De maan heeft een doorsnede van 3475 km. De kernschaduw is dus ongeveer 2.6 keer zo breed als de maan. Daarom kan het totale deel van een verduistering langer dan anderhalf uur duren.
NASA onderscheidt drie soorten maansverduistering. Bij een totale verduistering gaat de hele maan de kernschaduw binnen. Bij een gedeeltelijke verduistering gebeurt dat maar met een deel. Een gebogen donkere hap op de maanschijf groeit en krimpt dan zonder de hele schijf te bedekken. Bij een verduistering in de bijschaduw gaat de maan alleen door de bijschaduw. Ze wordt zo weinig donkerder dat je het volgens NASA kunt missen als je niet weet dat het gebeurt. Het model deelt verduisteringen op dezelfde manier in, met de werkelijke hoekgroottes: de maan is ongeveer 0.52° breed, de kernschaduw ongeveer 1.4° en de bijschaduw ongeveer 2.5°.
Waarom wordt een totaal verduisterde maan rood?
Zelfs in de kernschaduw wordt de maan zelden zwart. Een deel van het zonlicht gaat door de dunne ring van de aardatmosfeer aan de rand van de planeet en buigt de schaduw in. Onderweg verstrooit de lucht blauw licht veel sterker dan rood licht. Hetzelfde effect maakt onze hemel blauw en zonsondergangen rood. Wat de maan bereikt, is het overgebleven oranje en rode licht. NASA beschrijft het als alle zonsopgangen en zonsondergangen ter wereld die op de maan worden geprojecteerd. Hoe meer stof of wolken er in de aardatmosfeer zijn, hoe donkerder en roder de maan eruitziet.
Waarom niet elke maand?
Als de maanbaan in hetzelfde vlak als de aardbaan lag, zou elke volle maan verduisterd worden. Maar de maanbaan helt 5.145°. Daarom gaat de volle maan meestal boven of onder de aardschaduw langs. Voor een verduistering moet de volle maan dicht bij een van de twee knopen staan: de punten waar haar baan het vlak van de aardbaan kruist. Tweemaal per jaar wijst de lijn door de knopen ongeveer naar de zon. Die perioden heten verduisteringsseizoenen. Uitgaande van de werkelijke afmetingen moet de volle maan voor een verduistering in de kernschaduw binnen ongeveer 11° van een knoop staan. Houd in het model de dag op volle maan en beweeg de schuifregelaar Knopenlijn om te zien vanaf waar verduisteringen uitblijven.
| Datum (UTC) | Soort en totale fase | Zichtbaar vanuit |
|---|---|---|
| 3 mrt 2026 | Totaal, 58 min | Oost-Azië, Australië, Stille Oceaan, Amerika |
| 28 aug 2026 | Gedeeltelijk | Oostelijke Stille Oceaan, Amerika, Europa, Afrika |
| 20 feb 2027 | Bijschaduw | Amerika, Europa, Afrika, Azië |
| 12 jan 2028 | Gedeeltelijk | Amerika, Europa, Afrika |
| 31 dec 2028 | Totaal, 1 u 11 min | Europa, Afrika, Azië, Australië, Stille Oceaan |
| 26 jun 2029 | Totaal, 1 u 42 min | Amerika, Europa, Afrika, Midden-Oosten |
| 20 dec 2029 | Totaal, 54 min | Amerika, Europa, Afrika, Azië |
- Bij welke fase kan een maansverduistering plaatsvinden?
- Nieuwe maan
- Eerste kwartier
- Volle maan
- Wat is de kernschaduw?
- De donkere binnenste schaduw waar de hele zon verborgen is
- De vage buitenste schaduw
- De heldere ring rond de maan
- De kernschaduw is op de afstand van de maan ongeveer 9200 km breed en de maan is 3475 km breed. Hoeveel maanbreedten is dat? (één decimaal)
- Waarom ziet de maan er bij een totale maansverduistering rood uit?
- Het gesteente van de maan is rood
- Zonlicht dat door de aardatmosfeer buigt, verliest zijn blauwe licht
- De zon wordt rood
- Waarom is er niet bij elke volle maan een maansverduistering?
- De baan van de maan helt ongeveer 5° ten opzichte van die van de aarde
- De zon is te klein
- De maan is te ver weg
- Welke soort maansverduistering is het moeilijkst op te merken?
- Totaal
- Gedeeltelijk
- Bijschaduw
- De baan van de maan helt 5.145°. Hoeveel graden boven of onder het vlak van de aardbaan kan de maan hooguit staan?
- Wie kan een maansverduistering zien?
- Alleen mensen op een smalle strook
- Iedereen op de nachtzijde van de aarde
- Alleen mensen op de evenaar
- De saros duurt ongeveer 18 jaar en 11 dagen. Op 3 maart 2026 vond een totale maansverduistering plaats. In ongeveer welk jaar keert die volgens de saros terug?
- Waarom schakelt de LRO de meeste instrumenten uit tijdens een maansverduistering?
- Om energie te sparen zonder zonlicht
- Omdat de maan te helder is
- Om radiostoring te vermijden
- Maansverduisteringen vinden alleen plaats bij volle maan, als de aarde tussen de zon en de maan staat.
- Kernschaduw: de hele zon is verborgen. Bijschaduw: een deel van de zon is verborgen.
- Soorten: totaal, gedeeltelijk, in de bijschaduw.
- Rode kleur: zonlicht dat door de aardatmosfeer wordt gefilterd en gebogen.
- De helling van 5.145° betekent dat verduisteringen alleen bij de knopen plaatsvinden, in verduisteringsseizoenen.
Bronnen van deze cursus (16)
- NASA Moon Fact Sheet (nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html)
- NASA Moon facts (science.nasa.gov/moon/facts)
- NASA Moon phases (science.nasa.gov/moon/moon-phases)
- NASA Tidal locking (science.nasa.gov/moon/tidal-locking)
- NASA Tides (science.nasa.gov/moon/tides)
- NASA Moon eclipses (science.nasa.gov/moon/eclipses)
- NASA Eclipse types (science.nasa.gov/eclipses/types)
- NASA GSFC eclipse tables by Fred Espenak (eclipse.gsfc.nasa.gov/LEdecade/LEdecade2021.html, eclipse.gsfc.nasa.gov/SEdecade/SEdecade2021.html)
- NASA SVS Moon Wobble (svs.gsfc.nasa.gov/10836)
- NASA Apollo program (nasa.gov/the-apollo-program)
- NASA Apollo 11 mission overview (nasa.gov/history/apollo-11-mission-overview)
- NASA Apollo 12, 14, 15, 17 mission pages (nasa.gov/mission/apollo-12 etc.)
- NASA Moon walkers (science.nasa.gov/moon/moon-walkers)
- NASA Moon exploration (science.nasa.gov/moon/exploration)
- NASA Apollo samples (science.nasa.gov/science-research/planetary-science/astrobiology/nasas-apollo-samples-yield-new-information-about-the-moon)
- NASA Artemis II (nasa.gov/mission/artemis-ii, nasa.gov/news-release/nasas-artemis-ii-crew-eclipses-record-for-farthest-human-spaceflight, nasa.gov/gallery/artemis-ii-splashdown-and-recovery).
Geraadpleegd: 2026-10-17