Zonsverduisteringen
De zon is ongeveer 400 keer zo breed als de maan en staat ongeveer 400 keer zo ver weg, dus de twee lijken bijna even groot.
Sleep om te draaien. Scroll of knijp om te zoomen.
De maan voor de zon
Een zonsverduistering ontstaat wanneer de maan tussen de zon en de aarde schuift en haar schaduw op aarde valt. Dat kan alleen bij nieuwe maan. Net als bij maansverduisteringen moet die nieuwe maan dicht bij een knoop staan. Anders gaat de maan, vanaf de aarde gezien, boven of onder de zon langs, zoals in de meeste maanden gebeurt. Volgens NASA komen zonsverduisteringen ongeveer even vaak voor als maansverduisteringen. Het verschil is waar je ze kunt zien. Een maansverduistering is vanaf de helft van de planeet zichtbaar, maar de maanschaduw op aarde is klein. Daarom ziet één bepaalde plaats maar zelden een totale zonsverduistering.
Dat de afmetingen overeenkomen, is toeval. De zon heeft een doorsnede van ongeveer 1 392 700 km en de maan van ongeveer 3475 km: een verhouding van ongeveer 400. De zon staat op 149.6 miljoen km afstand en de maan op 384 400 km: een verhouding van ongeveer 389. Omdat beide verhoudingen dicht bij 400 liggen, lijken de twee schijven bijna even groot. De zon heeft een schijnbare doorsnede van ongeveer 0.533° en de maan gemiddeld ongeveer 0.518°. De afstand van de maan verandert langs haar elliptische baan, dus haar schijnbare grootte verandert ook. Dat bepaalt welk soort centrale verduistering we krijgen.
Vier soorten zonsverduistering
- Totaal: de maan bedekt de hele zon. De hemel wordt donker als in de schemering en de zwakke buitenste atmosfeer van de zon, de corona, wordt zichtbaar.
- Ringvormig: de maan staat dicht bij haar verste punt, lijkt kleiner dan de zon en laat een heldere ring over.
- Gedeeltelijk: de uitlijning is niet precies en de maan bedekt een deel van de zon. Mensen buiten het centrale pad van een totale of ringvormige verduistering zien ook een gedeeltelijke verduistering.
- Hybride: doordat het aardoppervlak gekromd is, wisselt de verduistering langs haar pad tussen ringvormig en totaal.
Volgens NASA is de schaduw van de maan op het aardoppervlak maar ongeveer 480 km breed. Het totaliteitspad is dus een smalle strook. De aarde draait snel genoeg om die strook over een derde van de planeetomtrek te laten bewegen voordat zon, maan en aarde uit de uitlijning raken. Maar op één bepaalde plek duurt de totale fase slechts minuten. De totale zonsverduistering van 8 april 2024 over Mexico, het midden van de Verenigde Staten en Oost-Canada duurde maximaal 4 minuten en 28 seconden. Die van 2 augustus 2027, over Spanje, Noord-Afrika en Arabië, zal maximaal 6 minuten en 23 seconden duren.
Het model toont de uitlijning gezien vanuit het middelpunt van de aarde. Vanaf verschillende plaatsen op het aardoppervlak lijkt de maan ten opzichte van de zon tot ongeveer 1° verschoven. Daarom kan dezelfde verduistering langs een smal pad totaal zijn en in een veel groter gebied gedeeltelijk. Verander het afstandsmenu: op het dichtstbijzijnde punt is de maanschijf ongeveer 0.548° breed en bedekt ze de zon. Op het verste punt is ze ongeveer 0.491° breed en blijft een ring van de zon zichtbaar. Dit evenwicht zal niet eeuwig blijven bestaan. NASA legt uit dat de maan, doordat ze elk jaar ongeveer 3.8 cm verder weg schuift, ooit te klein zal lijken om de zon te bedekken. Dat duurt echter nog meer dan 600 miljoen jaar.
Hoe vaak komen verduisteringen voor? Volgens NASA staan zon, aarde en maan vier tot zeven keer per jaar op één lijn voor een verduistering, als je beide soorten meetelt. Ze komen in eclipsseizoenen, ongeveer tweemaal per jaar, wanneer de knopenlijn ongeveer naar de zon wijst. Zo'n seizoen is lang genoeg dat een zonsverduistering bij nieuwe maan vaak samengaat met een maansverduistering bij de volle maan ongeveer twee weken ervoor of erna. NASA's tabellen laten dat duidelijk zien: de ringvormige zonsverduistering van 17 februari 2026 kwam 14 dagen vóór de totale maansverduistering van 3 maart 2026. De totale zonsverduistering van 12 augustus 2026 kwam 16 dagen vóór de gedeeltelijke maansverduistering van 28 augustus 2026.
| Datum (UTC) | Soort en langste centrale fase | Centraal pad |
|---|---|---|
| 12 aug 2026 | Totaal, 2 min 18 s | Noordpoolgebied, Groenland, IJsland, Spanje |
| 6 feb 2027 | Ringvormig, 7 min 51 s | Chili, Argentinië, Atlantische Oceaan |
| 2 aug 2027 | Totaal, 6 min 23 s | Marokko, Spanje, Algerije, Libië, Egypte, Saoedi-Arabië, Jemen, Somalië |
| 26 jan 2028 | Ringvormig, 10 min 27 s | Ecuador, Peru, Brazilië, Suriname, Spanje, Portugal |
| 22 jul 2028 | Totaal, 5 min 10 s | Australië, Nieuw-Zeeland |
| 1 jun 2030 | Ringvormig, 5 min 21 s | Algerije, Tunesië, Griekenland, Turkije, Rusland, Noord-China, Japan |
| 25 nov 2030 | Totaal, 3 min 44 s | Botswana, Zuid-Afrika, Australië |
- Bij welke fase kan een zonsverduistering plaatsvinden?
- Nieuwe maan
- Eerste kwartier
- Volle maan
- De zon is 1 392 700 km breed en de maan 3475 km. Hoeveel keer zo breed is de zon? (geheel getal)
- De zon staat 149.6 miljoen km ver weg en de maan 384 400 km. Hoeveel keer zo ver weg staat de zon? (geheel getal)
- Waarom is een verduistering ringvormig in plaats van totaal?
- De maan staat bij haar verste punt en lijkt kleiner dan de zon
- De zon staat dichterbij dan normaal
- Wolken bedekken de rand
- Wanneer is het veilig om zonder eclipsbril naar een verduistering te kijken?
- Tijdens elke gedeeltelijke fase
- Alleen tijdens de totale fase, als de zon helemaal bedekt is
- Door een gewone zonnebril
- Ongeveer hoe breed is de schaduw van de maan op het aardoppervlak tijdens een zonsverduistering, in km?
- Waarom zien mensen thuis minder vaak een totale zonsverduistering dan een maansverduistering?
- Zonsverduisteringen komen veel minder vaak voor
- Het totaliteitspad is smal, terwijl een maansverduistering vanaf de helft van de aarde te zien is
- Zonsverduisteringen vinden alleen 's nachts plaats
- Wat zie je alleen tijdens de totaliteit?
- De corona
- Zonnevlekken
- De achterkant van de maan
- De langste totale fase van de verduistering van 2 augustus 2027 duurt 6 min 23 s. Hoeveel seconden is dat?
- Wat is een hybride verduistering?
- Een verduistering die op sommige plaatsen ringvormig en op andere totaal is
- Een zonsverduistering en een maansverduistering op dezelfde dag
- Een verduistering gezien vanaf de maan
- Zonsverduisteringen vinden alleen plaats bij nieuwe maan in de buurt van een knoop.
- De zon is ongeveer 400 keer zo breed en ongeveer 389 keer zo ver weg als de maan.
- Totaal, ringvormig, gedeeltelijk, hybride.
- De schaduw is ongeveer 480 km breed; de totaliteit duurt minuten.
- Een eclipsbril voor elke fase behalve de totaliteit.
Bronnen van deze cursus (16)
- NASA Moon Fact Sheet (nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html)
- NASA Moon facts (science.nasa.gov/moon/facts)
- NASA Moon phases (science.nasa.gov/moon/moon-phases)
- NASA Tidal locking (science.nasa.gov/moon/tidal-locking)
- NASA Tides (science.nasa.gov/moon/tides)
- NASA Moon eclipses (science.nasa.gov/moon/eclipses)
- NASA Eclipse types (science.nasa.gov/eclipses/types)
- NASA GSFC eclipse tables by Fred Espenak (eclipse.gsfc.nasa.gov/LEdecade/LEdecade2021.html, eclipse.gsfc.nasa.gov/SEdecade/SEdecade2021.html)
- NASA SVS Moon Wobble (svs.gsfc.nasa.gov/10836)
- NASA Apollo program (nasa.gov/the-apollo-program)
- NASA Apollo 11 mission overview (nasa.gov/history/apollo-11-mission-overview)
- NASA Apollo 12, 14, 15, 17 mission pages (nasa.gov/mission/apollo-12 etc.)
- NASA Moon walkers (science.nasa.gov/moon/moon-walkers)
- NASA Moon exploration (science.nasa.gov/moon/exploration)
- NASA Apollo samples (science.nasa.gov/science-research/planetary-science/astrobiology/nasas-apollo-samples-yield-new-information-about-the-moon)
- NASA Artemis II (nasa.gov/mission/artemis-ii, nasa.gov/news-release/nasas-artemis-ii-crew-eclipses-record-for-farthest-human-spaceflight, nasa.gov/gallery/artemis-ii-splashdown-and-recovery).
Geraadpleegd: 2026-10-17