Magma en lava
Op Kilauea stak een geoloog een thermokoppel in lava op 3 km van de opening en mat 1100 °C.
Sleep om te draaien. Scroll of knijp om te zoomen.
Hetzelfde gesteente, twee namen
Gesmolten gesteente onder het oppervlak heet magma. Na uitbarsting heet hetzelfde materiaal lava. USGS beschrijft magma als een mengsel van gesmolten gesteente, kristallen en opgelost gas en vergelijkt het met een ongeopende frisdrankfles met zandkorrels erin. De smelt bestaat vooral uit zuurstof en silicium, met aluminium, ijzer, magnesium, calcium, natrium, kalium, titanium en mangaan. Bij afkoeling groeien kristallen van verschillende mineralen tot het vast stollingsgesteente is. Meer dan 80 procent van het aardoppervlak, boven en onder zee, is vulkanisch van oorsprong.
Magma ontstaat tientallen kilometers diep. Het is lichter dan het omringende vaste gesteente en stijgt door opwaartse kracht; opgelost gas verhoogt de druk, als bruis in de geschudde fles. Het dringt door zwakke plekken en scheuren en verzamelt zich vaak enkele kilometers onder de vulkaan in een magmakamer. Vindt het een uitgang, dan begint een uitbarsting. Soms stroomt lava gewoon uit, soms schieten gas en gesteentefragmenten, tefra, de lucht in. De fijnste asdeeltjes zijn ongeveer haardik en kunnen door hoge winden de wereld rond worden gevoerd.
Hoe heet is lava?
Volgens USGS kunnen lavameren, stromen, koepels en pyroclastische stromen ongeveer 1200 °C worden. Meten is gevaarlijk: wetenschappers gebruiken een thermokoppel alleen waar ze enkele minuten veilig kunnen staan. Op Kilauea gaf zo'n meting 1100 °C. Een keukenoven haalt ongeveer 250 °C, stoomopeningen op vulkanen van kooktemperatuur tot ongeveer 400 °C. Lava gloeit door de hitte. Het oppervlak wordt donker bij afkoelen, ook als het binnenste nog gesmolten is.
Dunvloeibaar of stroperig
De belangrijkste magma-eigenschap voor de vulkaanvorm en het uitbarstingstype is viscositeit: hoe stroperig het magma is. Volgens de BGS stroomt dunne basaltlava ver voordat ze afkoelt en vormt daardoor brede, flauwe hellingen. Stroperig magma, zoals het andesiet dat veel voorkomt boven subductiezones, stroomt niet ver. Het hoopt zich bij de opening op en opgesloten gas ontsnapt moeilijk. De druk groeit totdat die gewelddadig vrijkomt. Daarom leidt stroperig magma vaak tot explosieve uitbarstingen. Stel je voor dat je door een rietje in water blaast: dat geeft rustige bellen. In dikke stroop barsten de bellen juist met een plof open.
Waar ontstaat magma? Vooral op drie plekken. Bij mid-oceanische ruggen stijgt hete mantel in de opening tussen platen. Boven subductiezones helpt water uit de zinkende plaat de mantel erboven smelten. Bij hotspots zoals Hawaï begint warmte volgens het Hawaiian Volcano Observatory mantelgesteente gedeeltelijk te smelten op ongeveer 200 tot 400 km. Je volgt hierna die drie situaties.
| Magma | Gesmolten gesteente, kristallen en gas onder het oppervlak |
| Lava | Uitgebarsten magma aan het oppervlak; tot ongeveer 1200 °C |
| Tefra | Uitgeslingerde gesteentefragmenten; het fijnste is as |
| Viscositeit | Stroperigheid: dun basalt stroomt ver, stroperig magma houdt gas vast en explodeert |
| Magmakamer | Opslagruimte van magma enkele kilometers onder een vulkaan |
- Gesmolten gesteente dat het oppervlak bereikt heet...
- Lava
- Magma
- As
- Basalt
- Hoe heet kan lava volgens USGS ongeveer worden (°C)?
- Waardoor stijgt magma?
- Het is lichter dan omringend gesteente en gas geeft druk
- De Maan trekt eraan
- Regen duwt het
- Aardbevingen zuigen het op
- Welk magma geeft vaak explosieve uitbarstingen?
- Stroperig, viskeus magma
- Dunvloeibaar basalt
- Koud water
- Alle magma evenveel
- Vulkanische as is ongeveer zo dik als...
- Een haar
- Een baksteen
- Een auto
- Een munt
- Welk deel van het aardoppervlak is vulkanisch van oorsprong?
- Meer dan 80%
- Ongeveer 5%
- Ongeveer 30%
- Minder dan 1%
- Welke twee elementen vormen het grootste deel van magma?
- Zuurstof en silicium
- Goud en zilver
- Waterstof en helium
- Koolstof en stikstof
- Een lavastroom werd op 1100 °C gemeten. Hoeveel graden heter is dat dan een oven van 250 °C?
- Op welke diepte begint volgens HVO het smelten onder Hawaï?
- Ongeveer 200 tot 400 km
- Ongeveer 1 km
- Ongeveer 2900 km
- Aan het oppervlak
- Magma ondergronds, lava erboven; smelt + kristallen + gas.
- Lava tot ongeveer 1200 °C.
- Opwaartse kracht en gasdruk duwen magma door scheuren naar een kamer en buiten.
- Dun basalt stroomt ver; stroperig magma houdt gas vast en explodeert.
Bronnen van deze cursus (23)
- USGS Volcano Hazards Program, About Volcanoes (usgs.gov/programs/VHP/about-volcanoes): magma and lava, cinder cones, composite volcanoes, shield volcanoes, lava domes, about 1,350 potentially active volcanoes
- USGS VHP, Temperatures at the surface reflect temperatures below the ground (lava up to about 1,200 °C; Kilauea flow 1,100 °C)
- USGS FAQ How much of the Earth is volcanic? (more than 80% of the surface)
- British Geological Survey, Discovering Geology: Types of volcano (bgs.ac.uk/discovering-geology/earth-hazards/volcanoes/how-volcanoes-form/): slopes 30 to 35° and under 10°, Tambora caldera 6 km wide and 1.1 km deep
- BGS Volcanic hazards (pyroclastic flows 100 to 600 °C, 110 km/h or faster)
- USGS Yellowstone Volcano Observatory, The Volcanic Explosivity Index (usgs.gov/observatories/yvo/news/volcanic-explosivity-index-a-tool-comparing-sizes-explosive-volcanic) and VHP image description of the VEI (VEI 0 under 10,000 m³, VEI 8 over 1,000 km³, tenfold steps above VEI 2)
- US National Park Service, Volcanic Explosivity Index (nps.gov/subjects/volcanoes/volcanic-explosivity-index.htm): Novarupta 1912 about 30 times Mount St. Helens, Huckleberry Ridge 2,450 km³
- Smithsonian Global Volcanism Program eruption records (volcano.si.edu): VEI of Mount St. Helens 1980 (5)
- Pinatubo 1991 (6)
- Tambora 1815 (7)
- USGS Fact Sheet 113-97, The cataclysmic 1991 eruption of Mount Pinatubo (pubs.usgs.gov/fs/1997/fs113-97/)
- USGS This Dynamic Earth, Hotspots and The long trail of the Hawaiian hotspot (pubs.usgs.gov/gip/dynamic/hotspots.html, Hawaiian.html)
- USGS Hawaiian Volcano Observatory, Evolution of Hawaiian volcanoes (usgs.gov/observatories/hvo/evolution-hawaiian-volcanoes) and Volcano Watch: Kamaʻehuakanaloa (2022)
- USGS Earthquake Hazards Program, Earthquake magnitude, energy release and shaking intensity (usgs.gov/programs/earthquake-hazards/earthquake-magnitude-energy-release-and-shaking-intensity): tenfold amplitude and about 32 times energy per whole magnitude
- USGS HVO Volcano Watch, What was that on the Richter scale? (about 31.6 times energy per unit, 1,000 times per two units)
- USGS FAQ How are earthquakes measured? (moment magnitude)
- USGS, Are you ready to ShakeOut? (usgs.gov/news/featured-story/are-you-ready-shakeout-october-19): Drop, Cover, and Hold On
- NOAA National Weather Service, Tsunami safety during a tsunami (weather.gov/safety/tsunami-during)
- USGS Pyroclastic flow hazards at Mount St. Helens (over 100 km/h, over 400 °C; at least 17 pyroclastic flows on 18 May 1980)
- USGS Volcanic Ash Impacts, Mt St Helens 1980 emergency management (volcanoes.usgs.gov/volcanic_ash/mount_st_helens_emergency_management.html)
- USGS Earthquake magnitude page, Northridge (3 to 11 miles deep) and Nisqually (30 to 36 miles deep)
- General safety information only
- follow local officials.
Geraadpleegd: 2026-10-17