Vulkaantypen
Vanaf de zeebodem zijn Mauna Kea en Mauna Loa op Hawaï meer dan 9 km hoog, met hellingen onder 10 graden.
Schildvulkanen
Schildvulkanen bestaan vrijwel geheel uit stromen vloeibare basaltlava. Lava stroomt uit de top of uit twee of drie riftzones die als fietswielspaken vanuit de top uitstralen. Duizenden dunne stromen overlappen en vormen een brede, flauwe koepel, die van ver lijkt op een krijgersschild dat op de grond ligt. Volgens de BGS zijn de hellingen kleiner dan 10°. Het zijn de grootste vulkanen op Aarde. De Hawaïaanse eilanden vormen een keten van schildvulkanen, waaronder Kilauea en Mauna Loa, de grootste actieve vulkaan ter wereld.
Stratovulkanen
Enkele van de bekendste bergen zijn samengestelde vulkanen, ook stratovulkanen genoemd: Fuji, Cotopaxi in Ecuador, Mount Shasta, Mount Hood en Mount St. Helens. Ze zijn hoog, met steile, gelijkmatige hellingen van ongeveer 30 tot 35°, en bestaan uit herhaalde lagen lavastromen, as, sintels, blokken en vulkanische bommen. Het magma is stroperig en stroomt niet ver. Gas hoopt erin op, waardoor stratovulkanen vaker explosief uitbarsten. De hoogste op Aarde is Ojos del Salado in Chili, met de top op 6893 m boven zeeniveau. De hoogste in de Verenigde Staten is Mount Rainier op 4392 m.
Sintelkegels en lavakoepels
Sintelkegels zijn de eenvoudigste vulkanen. Een explosie slingert gesmolten gesteente omhoog. Het koelt snel af, valt neer en breekt in kleine poreuze sintels die zich rond de opening ophopen tot een kegel van ongeveer 300 m hoog. Waait het tijdens de uitbarsting, dan wordt de kegel ovaal. In westelijk Noord-Amerika liggen duizenden sintelkegels. Lavakoepels zijn eigenlijk geen vulkaantype, maar een uitbarstingsvorm. De lava is te dik om weg te stromen en perst zich boven de opening op, soms als stekels en soms als een enorme muffin. Koepels groeien van binnenuit. De afgekoelde buitenkant kan breken en heet gesteente en gas langs de helling laten storten. Dat maakt ze gevaarlijk.
Een beroemd voorbeeld is de ronde Novaruptakoepel, ontstaan bij de uitbarsting van Katmai in Alaska in 1912. De koepel is ongeveer 244 m breed en 61 m hoog. De USGS beschrijft die als een van de laatste lava-uitstoten van een veel grotere en langere uitbarsting, de grootste en hevigste ooit in de Verenigde Staten. Zulke koepels groeien vaak in kraters of op de flanken van grote stratovulkanen.
Caldera's
Een magmakamer ligt onder een vulkaan. Leegt een zeer grote uitbarsting die kamer, dan kan het dak instorten tot een steile kom van tientallen kilometers: een caldera. Een caldera kan ook ontstaan wanneer een uitbarsting de top van één stratovulkaan wegblaast. BGS noemt Tambora in Indonesië: op 10 april 1815 veroorzaakte die de grootste uitbarsting in de beschreven geschiedenis, blies een top van naar schatting 4000 m hoog weg en liet een topcaldera achter van 6 km breed en 1.1 km diep. De vorm vertelt veel: een flauwe schildvorm wijst op dunvloeibaar basalt en lavastromen, een steile kegel op stroperig magma en een geschiedenis van explosies.
| Schildvulkaan | Dunne basaltstromen; onder 10°; Mauna Loa, Kilauea |
| Stratovulkaan | Lava- en aslagen; 30 tot 35°; vaak explosief; Fuji, St. Helens |
| Sintelkegel | Eenvoudigste vulkaan: poreuze sintels tot ongeveer 300 m hoog |
| Lavakoepel | Te dikke lava stapelt bij de opening en kan in hete stromen instorten |
| Caldera | Ingestorte kom na enorme uitbarsting; Tambora 6 km breed, 1.1 km diep |
- Welk vulkaantype heeft hellingen onder 10°?
- Schildvulkaan
- Stratovulkaan
- Lavakoepel
- Sintelkegel
- Fuji is een...
- Stratovulkaan
- Schildvulkaan
- Caldera
- Sintelkegel
- Typische stratovulkaanhelling in graden (laagste waarde)?
- Wat is volgens USGS de grootste actieve vulkaan?
- Mauna Loa
- Fuji
- Mount St. Helens
- Ojos del Salado
- Wat ontstaat bij instorten van het dak van een lege magmakamer?
- Een caldera
- Een sintelkegel
- Een schild
- Een trog
- Diameter van de caldera van Tambora in km?
- Waarom barsten stratovulkanen vaak explosief uit?
- Stroperig magma houdt gas vast
- Ze liggen onder water
- Ze zijn erg klein
- Hun lava is erg dun
- Ojos del Salado is 22 615 ft boven zee. Hoeveel meter, afgerond?
- Welke vorm groeit van binnenuit en kan in hete stromen uiteenvallen?
- Lavakoepel
- Schildvulkaan
- Calderameer
- Breukzone
- Hoe ontstaat een sintelkegel?
- Poreuze sintels vallen en stapelen rond de opening
- Dunne stromen overlappen elkaar miljoenen jaren lang
- Een kamerdak stort in
- Twee platen botsen
- Schild: dun basalt, onder 10°, de grootste vulkanen (Hawaï).
- Stratovulkaan: lagen, 30 tot 35°, stroperig magma, vaak explosief.
- Sintelkegel: eenvoudigste sintelberg. Lavakoepel: dikke lava boven de opening.
- Caldera: ingestorte kom nadat een kamer leegloopt (Tambora 1815).
Bronnen van deze cursus (23)
- USGS Volcano Hazards Program, About Volcanoes (usgs.gov/programs/VHP/about-volcanoes): magma and lava, cinder cones, composite volcanoes, shield volcanoes, lava domes, about 1,350 potentially active volcanoes
- USGS VHP, Temperatures at the surface reflect temperatures below the ground (lava up to about 1,200 °C; Kilauea flow 1,100 °C)
- USGS FAQ How much of the Earth is volcanic? (more than 80% of the surface)
- British Geological Survey, Discovering Geology: Types of volcano (bgs.ac.uk/discovering-geology/earth-hazards/volcanoes/how-volcanoes-form/): slopes 30 to 35° and under 10°, Tambora caldera 6 km wide and 1.1 km deep
- BGS Volcanic hazards (pyroclastic flows 100 to 600 °C, 110 km/h or faster)
- USGS Yellowstone Volcano Observatory, The Volcanic Explosivity Index (usgs.gov/observatories/yvo/news/volcanic-explosivity-index-a-tool-comparing-sizes-explosive-volcanic) and VHP image description of the VEI (VEI 0 under 10,000 m³, VEI 8 over 1,000 km³, tenfold steps above VEI 2)
- US National Park Service, Volcanic Explosivity Index (nps.gov/subjects/volcanoes/volcanic-explosivity-index.htm): Novarupta 1912 about 30 times Mount St. Helens, Huckleberry Ridge 2,450 km³
- Smithsonian Global Volcanism Program eruption records (volcano.si.edu): VEI of Mount St. Helens 1980 (5)
- Pinatubo 1991 (6)
- Tambora 1815 (7)
- USGS Fact Sheet 113-97, The cataclysmic 1991 eruption of Mount Pinatubo (pubs.usgs.gov/fs/1997/fs113-97/)
- USGS This Dynamic Earth, Hotspots and The long trail of the Hawaiian hotspot (pubs.usgs.gov/gip/dynamic/hotspots.html, Hawaiian.html)
- USGS Hawaiian Volcano Observatory, Evolution of Hawaiian volcanoes (usgs.gov/observatories/hvo/evolution-hawaiian-volcanoes) and Volcano Watch: Kamaʻehuakanaloa (2022)
- USGS Earthquake Hazards Program, Earthquake magnitude, energy release and shaking intensity (usgs.gov/programs/earthquake-hazards/earthquake-magnitude-energy-release-and-shaking-intensity): tenfold amplitude and about 32 times energy per whole magnitude
- USGS HVO Volcano Watch, What was that on the Richter scale? (about 31.6 times energy per unit, 1,000 times per two units)
- USGS FAQ How are earthquakes measured? (moment magnitude)
- USGS, Are you ready to ShakeOut? (usgs.gov/news/featured-story/are-you-ready-shakeout-october-19): Drop, Cover, and Hold On
- NOAA National Weather Service, Tsunami safety during a tsunami (weather.gov/safety/tsunami-during)
- USGS Pyroclastic flow hazards at Mount St. Helens (over 100 km/h, over 400 °C; at least 17 pyroclastic flows on 18 May 1980)
- USGS Volcanic Ash Impacts, Mt St Helens 1980 emergency management (volcanoes.usgs.gov/volcanic_ash/mount_st_helens_emergency_management.html)
- USGS Earthquake magnitude page, Northridge (3 to 11 miles deep) and Nisqually (30 to 36 miles deep)
- General safety information only
- follow local officials.
Geraadpleegd: 2026-10-17