Wat botten doen

Het skeletstelsel, met kraakbeen, banden en pezen, vormt ongeveer 20 procent van je lichaamsgewicht.

Botten leven

Een skelet in een klaslokaal ziet er droog en dood uit, maar de botten in je lichaam zijn levend weefsel. Ze gebruiken zuurstof en geven afval af zoals andere organen, ze hebben bloedtoevoer nodig en ze veranderen na verloop van tijd van vorm door de krachten die erop werken. Het skeletstelsel omvat de botten samen met kraakbeen, banden en pezen, en het is samen goed voor ongeveer 20 procent van het lichaamsgewicht.

Steun en bescherming

De eerste taak van het skelet is je overeind houden. Het ondersteunt het lichaam tegen de trek van de zwaartekracht, en de grote beenderen van de benen dragen het gewicht van de romp als je staat. Zonder een stijf frame zouden spieren niets hebben om tegen te trekken en zouden zachte organen doorzakken.

De tweede taak is bescherming. De vergroeide botten van de schedel omringen de hersenen en maken letsel minder waarschijnlijk. De wervels vormen een benige tunnel rond het ruggenmerg. De ribbenkast welft rond het hart en de longen. Kies in het 3D-model achter elkaar de schedel, de borstwervels en de ribben en merk op hoe elk om iets zachts heen sluit.

Beweging

Botten werken met spieren als eenvoudige hefboomsystemen. Een spier zit met pezen aan botten vast, en als hij korter wordt, trekt hij het ene bot naar het andere over een gewricht. Lange botten zoals die van de armen en benen werken als hefbomen. Zo kan een kleine verkorting van een spier bij de elleboog je hele hand door een grote boog zwaaien.

Een opslag van mineralen en een fabriek voor bloed

Botten bevatten meer calcium dan welk ander orgaan ook. Het meeste zit vast in het harde materiaal tussen de botcellen als calciumzouten, vooral calciumfosfaat. Het lichaam gebruikt bot als bank: als het calciumgehalte in het bloed onder normaal zakt, komt calcium uit de botten vrij, en is er extra, dan wordt het weer in bot opgeslagen. Deze uitwisseling gaat bijna voortdurend door.

Botten maken ook bloed. De vorming van bloedcellen gebeurt vooral in het rode merg in de botten. Bij zuigelingen vult rood merg de beenholtes. Met de leeftijd wordt veel ervan vervangen door geel merg, dat vet opslaat, en bij volwassenen zit rood merg vooral in het sponsachtige bot van de schedel, ribben, borstbeen, sleutelbeenderen, wervels en bekken. Rood merg maakt rode bloedcellen, witte bloedcellen en bloedplaatjes.

Vier vormen van bot

Botten worden naar vorm ingedeeld. Lange botten zijn langer dan breed, met een schacht en twee dikke uiteinden; de botten van het dijbeen, het onderbeen, de bovenarm en de onderarm zijn lange botten. Korte botten zijn grofweg kubusvormig, zoals de botten van de pols en de enkel. Platte botten zijn dun en meestal gebogen, zoals de meeste botten van de schedel. Onregelmatige botten passen in geen van deze, zoals de wervels. De meeste botten hebben een dichte buitenlaag, het compacte bot, en lichter, honingraatachtig sponsbot binnenin.

Probeer het model met deze taken in gedachten. Kies het dijbeen en het scheenbeen: ze zijn de draagkolommen van de benen. Kies de ribben en het borstbeen: samen vormen ze een kooi die nog kan uitzetten als je ademt, omdat kraakbeen de ribben met het borstbeen verbindt. Kies het bekken: het draagt het gewicht van het bovenlichaam naar de benen en omsluit ook organen in de onderbuik.

Dit is lesmateriaal over hoe het lichaam is gebouwd en werkt. Het is geen medisch advies en is niet bedoeld om iemand te diagnosticeren of te behandelen.