Meer akkoorden en toonsoorten

Schuif de A-greep (2100) één fret omhoog en leg een barré op de eerste fret. Je krijgt B♭ (3211): veel ukelelegrepen zijn verplaatsbaar.

Septiem- en mineurakkoorden

Veel eenvoudige liedjes eindigen elke frase met een dominantseptiemakkoord: het V-akkoord met een extra noot die sterk naar I trekt. In C is dat G7 (0212), in F is het C7 (0001) en in G is het D7 (2223). C7 is een van de eenvoudigste akkoorden op het instrument: alleen je wijsvinger op de 1e fret van de A-snaar, waardoor A een B♭ wordt. De volgende mineurakkoorden zijn Dm (2210) en Em (0432). Dm is F met een extra vinger op de 2e fret van de C-snaar. Bij Em spreid je ring-, middel- en wijsvinger over frets 4, 3 en 2. Veel spelers vinden het de lastigste van de gangbare grepen.

Toonsoorten: hetzelfde lied op een andere hoogte

Een toonsoort bestaat uit de grondtoon en toonladder waarop een lied is gebouwd. Elke toonsoort heeft zijn eigen akkoorden I, IV en V. In C zijn dat C, F en G (of G7). In G zijn het G, C en D (of D7). In F zijn het F, B♭ en C (of C7). In D zijn het D, G en A (of A7). Een lied naar een andere toonsoort verplaatsen heet transponeren. Je verschuift elk akkoord even ver: van C naar G is zeven halve tonen omhoog of vijf omlaag. C wordt G, F wordt C en G wordt D. Zangers transponeren om een comfortabele ligging voor hun stem te vinden. Ukelelespelers kiezen vaak toonsoorten met makkelijke akkoordgrepen.

Grepen verplaatsen

Elke fret is een halve toon. Daarom kun je een akkoordgreep zonder open snaren langs de hals verschuiven zonder het akkoordtype te veranderen. Eén fret omhoog verhoogt elke noot een halve toon en dus ook de akkoordnaam. Een greep met open snaren kun je niet direct verschuiven, want de open snaren blijven gelijk. Vervang eerst de topkam door je wijsvinger, plat over de fret: een barré. Speel je de A-greep 2100 één fret hoger, met een barré op de eerste fret, dan krijg je 3211, B♭. Op dezelfde manier wordt de Am-greep 2000 een B♭m (3111) en de G7-greep een A♭7. Controleer het op de hals hieronder: stel frets in en lees in het paneel welk akkoord je maakt. Als er meerdere namen passen, staan ze er allemaal.

Waarom trekt een septiemakkoord zo sterk naar de grondtoon? In G7 zitten B en F, twee noten op zes halve tonen afstand. Dat interval, de tritonus, klinkt onrustig. De kleinste oplossende bewegingen zijn B een halve toon omhoog naar C en F een halve toon omlaag naar E. Dat zijn precies twee noten van het C-akkoord. G7 naar C voelt daardoor als een deur die sluit. Hoor het op de hals hieronder: sla G7 aan en dan C. Probeer daarna G7 gevolgd door F en luister hoeveel minder definitief dat klinkt. Het schema in het ritmelab is F, B♭, C7, F in 3/4: een wals in F majeur waarin C7 dezelfde functie heeft als G7 in C.

Een toonsoort voor zingen kiezen draait vooral om de hoogste en laagste melodienoten. Forceert de hoogste noot je stem, zet het lied lager. Verdwijnen de laagste noten, zet het hoger. Twinkle in C loopt van C4 tot A4, drie halve tonen minder dan een octaaf. Dat past bij veel stemmen. In G loopt dezelfde melodie van G4 tot E5, hoger en helderder. Schrijf vóór het spelen de nieuwe akkoorden boven de oude. Zo liggen de grepen klaar en hoef je ze niet midden in een maat uit te rekenen.