Waarom er seizoenen zijn

Op 3 januari 2026 stond de aarde 147.1 miljoen km van de zon, ongeveer 5 miljoen km dichterbij dan in juli, en het was winter in Seoul, Londen en New York.

Het veelgehoorde foute antwoord

Vraag een groep mensen waarom het zomer warm is en velen zullen zeggen dat de aarde in de zomer dichter bij de zon staat. Dat klinkt logisch, want een vuur voelt warmer als je dichterbij komt. De cijfers zeggen anders. De baan van de aarde is bijna een cirkel. In 2026 was het dichtstbijzijnde punt, het perihelium, op 3 januari, op ongeveer 147.1 miljoen km, en het verste punt, het aphelium, op 6 juli, op ongeveer 152.1 miljoen km. Het noorden was het koudst toen de aarde het dichtst bij stond.

Er is een tweede aanwijzing. Als afstand de seizoenen veroorzaakte, zou de hele planeet tegelijk zomer hebben. In plaats daarvan is december zomer in Sydney en Buenos Aires terwijl het winter is in Seoul. Er moet iets zijn dat de twee helften van de aarde verschillend behandelt, en dat is de kanteling van de aardas.

Een gekantelde as die zijn richting houdt

De aarde draait om een as door de noord- en zuidpool, en die as helt 23.44° ten opzichte van de loodlijn op het vlak van de baan. Het belangrijkste is dat de as het hele jaar in de ruimte dezelfde kant op blijft wijzen, naar de Poolster. Kijk naar het model terwijl je een jaar afspeelt. In juni helt het noordelijke uiteinde van de as naar de zon toe; een half jaar later, aan de andere kant van de baan, helt datzelfde noordelijke uiteinde ervan af. Er is niets aan de aarde veranderd. Alleen haar plaats rond de zon is veranderd.

Als jouw halfrond naar de zon helt, gebeuren er twee dingen tegelijk. De zon klimt op het middaguur hoger aan de hemel en blijft langer boven, omdat een groter deel van je breedtecirkel aan de dagkant ligt. In het model is de gele boog op de gekozen breedtegraad dag en de blauwe boog nacht. Op 37° N tijdens de zonnewende in juni is het gele deel duidelijk langer, en de uitlezing geeft 14 uur en 42 minuten daglicht. Bij de zonnewende in december krimpt dat tot 9 uur en 37 minuten.

Waarom een hoge zon meer verwarmt

Schijn met een zaklamp recht op een tafel en je krijgt een kleine, heldere cirkel. Kantel de zaklamp en hetzelfde licht spreidt zich uit tot een lange, zwakke ovaal. Zonlicht werkt net zo. Een bundel die recht van boven komt, valt op een stuk grond met zijn eigen breedte; een bundel die onder 30° boven de horizon aankomt, wordt over twee keer zoveel grond verspreid, want 1 ÷ sin 30° = 2. Elke vierkante meter krijgt dan de helft van de energie.

Op 37.5° N staat de zon op het middaguur bij de zonnewende in juni ongeveer 75.9° hoog en bij de zonnewende in december maar ongeveer 29.1°. De verhouding sin 75.9° ÷ sin 29.1° is ongeveer 2.0, dus op het middaguur krijgt elke vierkante meter grond in juni ongeveer twee keer zoveel zonlicht als in december, en elke dag ongeveer 5 uur langer. Die twee effecten samen zijn de seizoenen. De verandering in afstand is echt maar klein: zonlicht in het perihelium is maar ongeveer 7% sterker dan in het aphelium, want (152.1 ÷ 147.1)² ≈ 1.07.