Van voedselketens naar voedselwebben

In de verzonnen weide hieronder eet de muis drie dingen en wordt hij door drie gegeten, dus als je hem weghaalt, houdt elke andere soort iets te eten.

Waarom één keten niet genoeg is

Een voedselketen is makkelijk te tekenen en makkelijk te beredeneren, en OpenStax wijst erop dat dat precies is waarom wetenschappers ketens nog in wiskundige modellen gebruiken. Het probleem is dat echte dieren zelden maar één ding eten. De opossumgarnaal in Lake Ontario eet zowel algen als de kleine dieren die algen eten, dus hij zit op twee niveaus tegelijk. Sommige dieren worden ook door meerdere roofdieren gegeten. Teken al die verbindingen samen en de keten wordt een web: een kaart van elke voedselrelatie in een gemeenschap.

Een voedselweb geeft een realistischer beeld, maar tegen een prijs. Het vraagt veel meer gegevens, en een groot web, zoals dat van het Amazoneregenwoud, kan realistisch gezien nooit helemaal worden gemeten. Ecologen gebruiken dus beide: ketens om helder over energie te redeneren, webben om te vragen wat er gebeurt als de gemeenschap verandert.

Een soort weghalen

Het model hierboven gebruikt twee eenvoudige regels. Ten eerste: als een consument al zijn voedsel verliest, gaat hij ook verloren; ecologen noemen dit een secundaire uitsterving. De regel wordt steeds opnieuw toegepast, omdat het ene verlies het andere kan veroorzaken. Ten tweede: als een soort al zijn vijanden verliest, wordt hij als bevrijd gemarkeerd, wat betekent dat zijn aantal snel kan groeien. Het paneel noemt ook soorten die maar een deel van hun voedsel verloren.

Probeer het. Haal het gras weg en alleen de sprinkhaan gaat verloren, omdat hij het enige dier is dat niets anders eet. Het konijn, de muis, het hert en de zangvogel verliezen een deel van hun voedsel maar overleven op ander voedsel. Haal de havik weg en de slang heeft geen vijanden meer. Haal nu gras en struiken samen weg: de sprinkhaan, het konijn en de zangvogel gaan verloren, en 7 van de 12 soorten blijven over. Dieren met veel voedselbronnen zijn veel moeilijker uit te schakelen dan specialisten die van één ding afhangen.

Webben en stabiliteit

OpenStax gebruikt twee woorden voor hoe een ecosysteem met verandering omgaat. Weerstand is het vermogen om ondanks een verstoring in evenwicht te blijven. Veerkracht is de snelheid waarmee het daarna herstelt. Een web met veel verbindingen kan het verlies van één soort beter weerstaan, omdat andere verbindingen de energie dragen die er vroeger doorheen liep. Een bosbrand is een natuurlijke verstoring; de grond wordt eerst door grassen overgenomen, dan door struiken en later door bomen, tot het bos terugkeert.

Mensen verstoren webben op dezelfde manier, maar vaak sneller: overbevissing haalt roofdieren weg, kunstmestafspoeling voedt algen en nieuwe soorten komen aan op schepen. In het laatste hoofdstuk van deze cursus zie je wat een indringer deed met de rivieren van het Mississippibekken.