Wat het hart doet

Een normaal volwassen hart pompt elke minuut ongeveer 5 liter bloed rond, een heel leven lang.

Een pomp die nooit vrij heeft

Leg twee vingers aan de binnenkant van je pols en je voelt een klein duwtje, steeds opnieuw. Elk duwtje is een golf die je hart uitstuurt. Het hart is een gespierde pomp die het bloed de kracht geeft die het nodig heeft om elk weefsel in het lichaam te bereiken. Bloed is het bezorgsysteem en het hart is het orgaan dat het door de vaten in beweging houdt.

Waarom stopt het nooit? Lichaamscellen hebben een gestage aanvoer van zuurstof en voedingsstoffen nodig, en hun afval moet worden afgevoerd. Volgens het trainingsmateriaal over het hart van het Amerikaanse National Cancer Institute ondergaan cellen die deze aanvoer verliezen al snel veranderingen waar ze niet van herstellen, en komt het leven in gevaar als het hart zelfs maar een paar minuten zijn pompkracht verliest. Daarom werkt het hart dag en nacht, slapend of wakker.

Waar het zit en waaruit het bestaat

Het hart zit in de borstkas tussen de twee longen, met de ribbenkast als schild eromheen. Het grootste deel van zijn wand is hartspier, het myocard. Deze spier is een werkende spier zoals die in je benen, dus ze heeft een eigen bloedtoevoer nodig. De kransslagaders doen die taak. Ze takken af van de aorta, de grote slagader die het hart verlaat, dus de hartspier krijgt zuurstofrijk bloed voordat de rest van het lichaam het krijgt.

In het model zie je twee dunne rode vaten over het oppervlak lopen. Ze staan voor de kransslagaders. Echte kransslagaders vertakken veel vaker, en het hart is gewikkeld in een dun laagje vet en vlies dat het model weglaat zodat de vorm goed leesbaar blijft.

Twee pompen naast elkaar

Het hart is eigenlijk twee pompen die aan elkaar zitten. De rechterkant verzamelt bloed dat veel van zijn zuurstof in het lichaam heeft afgegeven en stuurt het naar de longen. De linkerkant verzamelt bloed dat net zuurstof uit de longen heeft opgenomen en stuurt het naar de rest van het lichaam. Een wand die het tussenschot (septum) heet, houdt de twee kanten gescheiden, zodat zuurstofarm en zuurstofrijk bloed zich in een gezond hart niet mengen. Elke kant heeft een bovenste holte die bloed ontvangt (een boezem, atrium) en een onderste holte die het wegpompt (een kamer, ventrikel).

De slag en zijn tijdwaarnemer

Elke hartslag is een samentrekking gevolgd door een rustfase. De samentrekkende fase heet systole en de ontspannende, vullende fase heet diastole. Bij een normale rusthartslag duurt één volledige cyclus ongeveer 0.8 seconde. Het ritme begint in een klein stukje weefsel in de rechterboezem, de sinusknoop. Aan zichzelf overgelaten vuurt die ongeveer 70 tot 80 keer per minuut, daarom heet hij de natuurlijke pacemaker van het hart. Zenuwen en hormonen kunnen hem dan versnellen of vertragen.

Zulke getallen lopen snel op. Bij 5 liter per minuut verplaatst het hart 300 liter per uur. Bij 72 slagen per minuut slaat het 4320 keer per uur. In de oefening hieronder doe je een paar van deze berekeningen.

Dit is lesmateriaal over hoe het lichaam is gebouwd en werkt. Het is geen medisch advies en is niet bedoeld om iemand te diagnosticeren of te behandelen.