Klimaatzones: de Köppen-groepen

Een plek waar elke maand gemiddeld 18 °C of meer is, is tropisch in het Köppen-systeem; een plek waar geen maand 10 °C haalt, is polair.

Van zonlicht naar klimaat

De eerste hoofdstukken lieten zien dat de hoeveelheid zonlicht die een plek in een jaar krijgt vooral van de breedtegraad afhangt: gelijkmatig en sterk bij de evenaar, sterk seizoensgebonden op gematigde breedten, extreem bij de polen. Klimaat is het langetermijnpatroon van het weer, meestal gemeten over 30 jaar, en volgt dat zonlichtpatroon in brede banden. De banden zijn echter verre van netjes. Een stad aan een koude zeestroom, achter een bergketen of hoog op een plateau kan een heel ander klimaat hebben dan een andere stad op dezelfde breedtegraad.

Om klimaten over de wereld te vergelijken stelde de klimatoloog Wladimir Köppen een indeling op die gebaseerd is op twee dingen die makkelijk te meten zijn en waarop planten reageren: de gemiddelde maandtemperatuur en de maandelijkse neerslag. Het Köppen-Geiger-systeem, bijgewerkt door Rudolf Geiger, wordt nog steeds veel gebruikt. Een studie uit 2018 in het tijdschrift Scientific Data bracht het in kaart met een resolutie van 1 km en beschrijft het als vijf hoofdklassen en 30 subtypen.

De vijf hoofdgroepen

De groepen worden in een vaste volgorde gecontroleerd. Vraag eerst of de plek droog genoeg is voor B, want een woestijn kan heet of koud zijn. Zo niet, kijk dan naar de temperatuur. Als zelfs de koudste maand gemiddeld 18 °C of meer is, is het A, tropisch. Als zelfs de warmste maand onder 10 °C blijft, is het E, polair; 10 °C is ongeveer de warmte die bomen in de zomer nodig hebben, dus E-klimaten zijn boomloze toendra of ijs. Daartussen beslist de koudste maand: boven 0 °C is C, gematigd, en onder 0 °C is D, continentaal. Sommige versies gebruiken −3 °C in plaats van 0 °C als grens tussen C en D.

Tweede en derde letter

Meer letters beschrijven wanneer de regen valt en hoe heet de zomer is. In groep A betekent f regen in elke maand (regenwoud), m moesson en w een droge winter (savanne). In groep B is W woestijn en S steppe (halfdroog), met h voor heet en k voor koud. In C en D betekent f geen droog seizoen, s een droge zomer en w een droge winter, gevolgd door a voor een hete zomer (een maand boven 22 °C), b voor warm en c voor koel. In E is T toendra en F ijskap. Cfb leest dus als ‘gematigd, geen droog seizoen, warme zomer’, het klimaat van een groot deel van West-Europa.

De droogtetoets voor groep B gebruikt een drempel die met de temperatuur meegroeit, omdat warme lucht meer water laat verdampen. Vermenigvuldig de gemiddelde jaartemperatuur in °C met 20 en tel er 280 bij op als minstens 70% van de regen in de zomerhelft van het jaar valt, 140 als 30% tot 70% dat doet, of niets als minder dan 30% dat doet. Als de jaarlijkse neerslag in millimeter minder dan de helft van die drempel is, is het klimaat BW, woestijn; tussen de helft en de volledige drempel is het BS, steppe. Voor een plek met gemiddeld 20 °C en vooral zomerregen is de drempel 20 × 20 + 280 = 680 mm.