Mandarijn-Chinees
Mandarijn heeft zonder tonen maar ongeveer 400 lettergrepen. In deze cursus leer je ze horen en in pinyin spellen en gebruik je ze daarna in eerste zinnetjes.
Toonhoogte hoort bij het woord
In het Engels kan een stijgende toonhoogte van ‘yes’ een vraag maken zonder het woord te veranderen. In het Mandarijn hoort de toonhoogte van elke lettergreep bij het woord zelf: 妈 mā is moeder en 马 mǎ is paard. Daarom begint de enige cursus hier, Mandarijn: pinyin en tonen, met tonen. Pinyin, de officiële schrijfwijze in Latijnse letters, staat met toontekens onder elke uitdrukking. In het eerste hoofdstuk gebruik je de vijfstappenschaal van de taalkundige Chao Yuen Ren uit 1930. De eerste toon is 55, hoog en vlak; de tweede 35, stijgend; de derde 214, laag en dalend-stijgend; de vierde 51, dalend. De neutrale toon is kort, licht en zonder teken, zoals in het vraagwoord 吗 ma.
Adem, tong en lettergreepeinde
Elke lettergreep bestaat uit een beginklank, eindklank en toon. Hoofdstuk 2 verdeelt de 21 beginklanken in zes groepen naar hun vormingsplaats in de mond. Het verschil tussen b en p is niet stem, maar een luchtstoot: houd een strookje papier voor je lippen en zeg pà. Het papier moet bewegen. Zes paren werken zo, een onderscheid dat Koreaanstaligen al maken. Hoofdstuk 3 behandelt eindklanken. Een lettergreep kan alleen eindigen op een klinker, n of ng. Dat verandert het woord: 饭 fàn is een maaltijd en 放 fàng is neerzetten. Na zh, ch, sh, r, z, c en s betekent i niet ie. 是 shì klinkt dus als een zoemende sjr.
Spelling en verschuivende tonen
Hoofdstuk 4 geeft de spellingregels. Zonder beginklank schrijf je i als yi en u als wu. De puntjes op ü verdwijnen na j, q en x, maar blijven na n en l, want 女 nǚ en 努 nǔ zijn verschillende woorden. Het toonteken komt eerst op a of e, daarna op de o van ou en anders op de laatste klinker. Hoofdstuk 5 behandelt drie veranderingen die je in bijna elke zin hoort. Twee derde tonen achter elkaar worden een tweede en derde toon, dus 你好 spreek je uit als ní hǎo. 一 wordt yí vóór een vierde toon en yì vóór andere tonen. 不 wordt bú vóór een vierde toon.
Karakters, getallen en eerste gesprek
Hoofdstuk 6 introduceert vereenvoudigde karakters, die op het Chinese vasteland en in Singapore worden gebruikt, naast de traditionele vormen die in Taiwan, Hongkong en Macau in gebruik blijven. De meeste karakters combineren een betekenisdeel met een klankdeel: 女 vrouw plus 马 mǎ geeft 妈 mā. In hoofdstuk 7 bouw je getallen tot 100 000. Ze groeperen per vier cijfers rond 万 wàn, tienduizend, net als Koreaanse en Japanse getallen. In telefoonnummers spreek je 一 uit als yāo. Hoofdstuk 8 gebruikt alles bij eerste begroetingen: 谢谢 en 不客气, 对不起 en 没关系, 我叫 met je naam en 吗 aan het einde van een stelling voor een ja-neevraag. Elk hoofdstuk heeft een opname om na te spreken, een dictee op een pinyintoetsenbord en een toets.
Vragen over dit vak
Waarom veranderen tonen de betekenis van Mandarijnse woorden?
Toonhoogte hoort bij de identiteit van een Mandarijnse lettergreep, niet alleen bij de sfeer van een zin. Ma kan afhankelijk van de toon moeder, hennep, paard of uitschelden betekenen. Context helpt de luisteraar soms raden. Toch verandert het vervangen van een toon door een andere het woord, niet alleen de emotionele klank van de zin. Mandarijn: pinyin en tonen
Heb ik een hoge stem nodig om Mandarijnse tonen uit te spreken?
De genummerde toonhoogteschaal is relatief aan je eigen prettige spreekbereik, niet aan een vaste muzieknoot. De eerste toon blijft daar hoog, de tweede stijgt, de derde daalt en stijgt, en de vierde daalt. Een kind en iemand met een diepe stem kunnen dus dezelfde toonpatronen op heel andere absolute hoogten maken, zonder dat een van beiden fout zit. Mandarijn: pinyin en tonen
Waarom stijgt de derde toon niet altijd aan het einde?
De volledige dalend-stijgende vorm hoor je vaak als een lettergreep los wordt uitgesproken, zoals in woordenboekopnamen. In doorlopende spraak houden sprekers vaak alleen het lage deel over, vooral vóór een volgende lettergreep. Een ontbrekende stijging betekent dus niet noodzakelijk een andere toon. Het volledige losse patroon wordt niet ongewijzigd op elke plek in een gesproken frase herhaald. Mandarijn: pinyin en tonen
Wat betekent een pinyinlettergreep zonder toonteken?
Het kan een lettergreep met neutrale toon zijn. Die is kort en licht en heeft geen zelfstandige toonhoogtebeweging. De hoogte hangt af van de voorafgaande lettergreep. Neutraal betekent dus niet overal dezelfde vlakke toon. De tweede lettergrepen van māma en bàba en het grammaticale woord de zijn bekende voorbeelden van deze ongemarkeerde, lichtere uitspraak. Mandarijn: pinyin en tonen
Wat is het verschil tussen pinyin b en p?
Het onderscheid zit vooral in een luchtstoot, aspiratie, niet in het Engelse verschil tussen stemhebbende en stemloze medeklinkers. Pinyin b is ongeaspireerd en p heeft een krachtige luchtstoot. Houd een strookje papier voor je lippen: pà hoort het duidelijk te bewegen, bà veel minder. Zo wordt het onderscheid niet alleen hoorbaar maar ook zichtbaar. Mandarijn: pinyin en tonen