Als de zintuigen worden bedrogen

In een experiment uit 1976 meldden mensen die de lettergreep ‘ba’ hoorden terwijl ze lippen ‘ga’ zagen zeggen, dat ze ‘da’ hoorden.

Gewaarwording en waarneming

OpenStax trekt een zorgvuldige grens tussen twee woorden. Gewaarwording is de activering van receptorcellen door een prikkel. Waarneming is wat de hersenen van die signalen maken: het betekenisvolle patroon waarvan je je bewust bent. Waarneming hangt af van gewaarwording, maar niet elke gewaarwording wordt waargenomen, en de hersenen vullen aan, gokken en corrigeren. Meestal zijn hun gissingen goed. Illusies zijn de gevallen waarin we ze kunnen betrappen op gokken, en wetenschappers gebruiken ze om te leren hoe waarneming werkt.

Lijnen van dezelfde lengte

Franz Müller-Lyer beschreef deze figuur in 1889. De lijnen zijn identiek, maar de lijn met de vinnen naar buiten lijkt meestal langer. Psychologen discussiëren nog over de precieze reden. Een naslagwerk over interculturele psychologie wijst erop dat onderzoekers al meer dan een eeuw weten dat de sterkte van de illusie niet voor iedereen gelijk is; een expeditie uit Cambridge testte haar eind 19e eeuw op de bevolking van de Torres-straat. De figuur herinnert eraan dat wat je ziet een oordeel is en geen liniaal.

Het gat dat je nooit opmerkt

In de eerste les vond je je blinde vlek. Elk oog heeft er een, maar toch loop je niet rond met twee donkere gaten. De American Academy of Ophthalmology legt uit dat de blinde vlekken van de twee ogen niet op één lijn liggen, zodat elk oog het gat van het andere dekt. Met één oog dicht vullen de hersenen het gat met de helderheid, kleur en structuur van de omgeving, wat onderzoekers perceptuele aanvulling noemen. Op de testkaart verdwijnt de stip, maar je ziet geen wit gat: je ziet dezelfde achtergrond als eromheen. De hersenen vullen aan en zien niet.

Rotsen die bewegen

Zien wat je hoort

Zintuigen beïnvloeden elkaar ook. In 1976 publiceerden Harry McGurk en John MacDonald in Nature een kort artikel met de titel ‘Hearing lips and seeing voices’. Ze hadden een opname van de lettergreep ‘ba’ gedubd op een film van de lippen van een vrouw die ‘ga’ zegt. Volwassenen die naar de film keken, meldden ‘da’ te horen, een klank die in geen van beide, audio of video, zat. Dit McGurk-effect laat zien dat spraakwaarneming niet alleen een kwestie van horen is: de hersenen combineren wat de ogen zien met wat de oren horen.

Een ander alledaags voorbeeld kwam je tegen in de les over reuk en smaak. Eten lijkt zijn smaak te verliezen als je neus verstopt zit, hoewel de smaakknoppen normaal werken. Zonder het aroma mist het smaakbeeld van de hersenen een groot stuk, en ze melden het geheel als flauw. Waarneming is de beste weergave van de wereld die de hersenen kunnen maken, opgebouwd uit elk zintuig dat ze kunnen gebruiken.

Dit is lesmateriaal over hoe het lichaam is gebouwd en werkt. Het is geen medisch advies en is niet bedoeld om iemand te diagnosticeren of te behandelen.