Onze buren: Andromeda en de Lokale Groep

Het licht van het Andromedastelsel vertrok ongeveer 2.5 miljoen jaar geleden.

Een kleine groep stelsels

Sterrenstelsels zijn niet gelijkmatig verspreid. NASA legt uit dat ze groepen vormen van ongeveer 100 of minder leden, die door hun eigen zwaartekracht bijeen worden gehouden. Grotere clusters kunnen duizenden leden bevatten. De Melkweg hoort bij de Lokale Groep, die volgens NASA's sterrenstelselpagina meer dan 50 stelsels bevat. Een oudere Hubblepagina noemt meer dan 20, een herinnering dat het aantal blijft stijgen wanneer zwakke dwergstelsels worden ontdekt. De meeste leden zijn dwergen met hoogstens enkele miljarden sterren. Slechts een paar zijn groot; het grootste is Andromeda, onze dichtstbijzijnde grote buur.

Als je verder uitzoomt, ligt de Lokale Groep net buiten de rand van de Virgocluster en maakt ze deel uit van een veel grotere structuur: de Laniakea-supercluster. NASA merkt op dat superclusters als geheel niet door de zwaartekracht bijeen worden gehouden. Samen met lege holten en lange muren van sterrenstelsels vormen ze het kosmische web, het grootste patroon van materie in het heelal.

De Magelhaense Wolken

Vanaf het zuidelijk halfrond zijn twee wazige vlekken met het blote oog zichtbaar: de Grote en Kleine Magelhaense Wolk, dwergstelsels die om de Melkweg draaien. JPL geeft voor de Grote Magelhaense Wolk een afstand van ongeveer 160 000 lichtjaar en een breedte van ongeveer een derde van die van de Melkweg. Als ze volledig zichtbaar was, zou ze ongeveer evenveel hemel bedekken als 480 volle manen. Ze zit vol stervormingsgebieden, waaronder de Tarantulanevel. Deze twee wolken veranderden ook de astronomie. Door veranderlijke sterren daar te bestuderen, ontdekte Henrietta Swan Leavitt dat de pulsperiode van een cepheïde samenhangt met haar werkelijke helderheid. Daardoor konden cepheïden worden gebruikt om afstanden te meten.

Hoe Andromeda een stelsel werd

NASA geeft de afstand tot Andromeda als ongeveer 2.5 miljoen lichtjaar, oftewel 0.8 megaparsec. Dat is ongeveer 25 Melkwegdiameters, en het is het verste object dat de meeste mensen met het blote oog kunnen zien. Het licht vertrok er ongeveer 2.5 miljoen jaar geleden. Net als de Melkweg is het een balkspiraalstelsel, en het is iets groter.

Botsen we?

Andromeda beweegt naar ons toe. In 2012 wees een analyse van Hubblewaarnemingen door Roeland van der Marel en Tony Sohn op een directe botsing binnen ongeveer 5 miljard jaar. In 2025 combineerde een team onder leiding van Till Sawala nieuwere Hubblegegevens met ESA's Gaia-missie, testte 22 onzekere grootheden en voerde 100 000 simulaties uit. Zij vonden slechts ongeveer 50% kans op een versmelting binnen de komende 10 miljard jaar en ongeveer 2% kans op een frontale botsing over slechts 4 tot 5 miljard jaar. De Grote Magelhaense Wolk trekt de Melkweg uit koers, waardoor een versmelting iets minder waarschijnlijk wordt, terwijl Andromeda's metgezel M33 de andere kant op trekt. Zoals ESA opmerkt, zal de zon hoe dan ook waarschijnlijk over ongeveer 5 miljard jaar opbranden.