Pangea en het bewijs

Steenkool, dat uit moerasplanten ontstaat, is in Antarctica gevonden.

Een kaart die op een puzzel lijkt

Kijk op een wereldkaart: de Atlantische kusten lijken in elkaar te passen. Dat viel al vroeg op. Volgens USGS opperde de Nederlandse kaartenmaker Abraham Ortelius in 1596 dat Amerika van Europa en Afrika was losgescheurd. In 1858 tekende geograaf Antonio Snider-Pellegrini kaarten van de continenten eerst aaneengesloten en daarna gescheiden. Maar een passende vorm is slechts een aanwijzing. Kustlijnen veranderen door zeespiegel en erosie. Dat de puzzel mooi past, kan ook toeval zijn.

Vier soorten bewijs

Het eerste bewijs zijn fossielen. Wegener vond dezelfde fossiele planten- en diersoorten op de passende kusten van Zuid-Amerika en Afrika, nu door de Atlantische Oceaan gescheiden. Volgens hem hadden de meeste niet over zo’n brede oceaan kunnen zwemmen of worden meegevoerd. Dit vond hij zelf het overtuigendste bewijs dat de continenten ooit verbonden waren. De fossiele varen Glossopteris is verspreid over de zuidelijke continenten gevonden, ook in gebieden die nu dicht bij de polen liggen.

Het tweede bewijs is gesteente. Bijzondere geologische structuren aan de ene kant van de Atlantische Oceaan lopen aan de andere kant door, als tekstregels op een in tweeën gescheurde bladzijde. Het derde is het vroegere klimaat. Steenkool ontstaat uit weelderige moerasplanten en is op Antarctica gevonden. Dat bevroren land moet ooit dichter bij de evenaar hebben gelegen. Ook zijn er gletsjerafzettingen op nu hete, droge plekken, zoals de Vaalvallei in Zuid-Afrika. Eén continent dat later uiteendreef, verklaart deze aanwijzingen samen.

Het vierde bewijs kwam na Wegener: de oceaanbodem zelf. Spiegelende magnetische strepen, jong gesteente bij ruggen, oud gesteente bij troggen en diepe bevingen langs zinkende platen leverden het ontbrekende mechanisme. Continenten ploegen niet door de zeebodem. Ze reizen op platen die bij ruggen ontstaan en bij troggen verdwijnen. Eind jaren 1960 waren deze ideeën uitgegroeid tot platentektoniek. Volgens USGS begon Pangea ongeveer 225 tot 200 miljoen jaar geleden uiteen te vallen. Wegeners medestander Alexander Du Toit stelde dat het eerst in noordelijk Laurasia en zuidelijk Gondwanaland splitste. Die vielen vervolgens uiteen in de huidige continenten.