Sleutelsoorten en de wolven van Yellowstone

Toen Robert Paine de zeesterren van een strook rotskust in de staat Washington loswrikte, daalde het aantal soorten dat er leefde van 15 naar 8.

De zeesterproef

In het begin van de jaren 1960 bestudeerde de ecoloog Robert Paine de kust bij Mukkaw Bay, vlak bij Neah Bay in de staat Washington. De rotsen daar zijn bedekt met zeepokken, mosselen, schaalhoorns, keverslakken en andere dieren, en het belangrijkste roofdier is de okerkleurige zeester, Pisaster ochraceus. Paine koos een strook rots van ongeveer 8 m breed en 2 m hoog, hield een naburige strook als controle en begon elke zeester die hij vond uit zijn strook te verwijderen.

Het resultaat ging in tegen de gebruikelijke verwachting dat het weghalen van een predator zijn prooi helpt. Mosselen, het lievelingsvoedsel van de zeester, verspreidden zich over de kale rots en verdrongen de andere soorten die dezelfde ruimte nodig hadden. In zijn artikel uit 1966 meldde Paine dat de strook van een systeem met 15 soorten naar een met 8 soorten was gegaan. De zeester had ruimte vrijgehouden door de sterkste concurrent op te eten. Drie jaar later gebruikte hij voor zo'n soort het woord ‘keystone’, naar de sluitsteen boven in een boog die de andere stenen op hun plaats houdt.

OpenStax definieert een sleutelsoort als een soort waarvan de aanwezigheid doorslaggevend is voor het behoud van de biodiversiteit en structuur van een ecosysteem. Voorbeelden zijn Pisaster en de bandtetra, een vis uit tropische beken die vrijwel al het fosfor levert dat de rest van de levensgemeenschap gebruikt. Een sleutelsoort is iets anders dan een habitatvormende soort, die de leefomgeving opbouwt of sterk vormgeeft. Kelp is een producent; rifbouwende koralen zijn dieren met fotosynthetische partners in hun weefsels.

Wolven keren terug naar Yellowstone

Volgens de Amerikaanse National Park Service werd de laatste wolvenroedel in Yellowstone National Park in 1926 gedood. Na tientallen jaren voorbereiding werden in Canada gevangen wolven aangevoerd: 14 in januari 1995 en 17 in januari 1996, gevolgd door 10 uit het noordwesten van Montana in 1997, samen 41. Ze verbleven ongeveer tien weken in gewenningsverblijven voordat ze werden vrijgelaten. Het aantal in het park groeide gemiddeld met ongeveer 10% per jaar, bereikte een maximum van 174 wolven in maximaal 16 roedels en stabiliseerde later rond 100 wolven in ongeveer 10 roedels.

Hebben de wolven de wilgen gered?

De noordelijke wapitikudde van Yellowstone telde in de winter ongeveer 17 000 dieren toen de wolven in 1995 aankwamen. Begin 2013 was dit gedaald tot 3915, waarna het weer steeg tot 6673 in 2022. In dezelfde jaren werden sommige wilgen- en ratelpopulierenbestanden hoger. Volgens een populair verhaal veroorzaakten de wolven een trofische cascade: minder of angstigere wapiti's, waardoor meer jonge bomen overleven en er meer bevers en zangvogels komen. De Park Service noemt dit een groot wetenschappelijk debat. Ook poema's en beren herstelden zich, buiten het park werd op wapiti's gejaagd en de watervoorziening speelt eveneens mee. Op droge plekken reageerden wilgen niet, en het oppervlak aan wilgen en ratelpopulieren nam niet toe, alleen de hoogte van bestaande bestanden.