Gezondheid van de hersenen en slaap

Je brengt ongeveer een derde van je leven slapend door, en de eerste REM-periode van een nacht begint meestal na ongeveer 90 minuten.

Waarom de hersenen slaap nodig hebben

Slaap neemt ongeveer een derde van onze tijd in beslag, en NINDS noemt goede slaap net zo essentieel om te overleven als voedsel en water. Zonder slaap kunnen de hersenen de banen waarmee je leert en nieuwe herinneringen vormt niet opbouwen of onderhouden, en wordt het moeilijker je te concentreren en snel te reageren. De hersenen blijven tijdens de slaap actief. Recente bevindingen wijzen erop dat slaap ook schoonmaakwerk doet en gifstoffen verwijdert die zich ophopen in de hersenen terwijl je wakker bent. Het precieze biologische doel is nog een onderzoeksvraag, en deze les beschrijft in grote lijnen wat bekend is; het is geen advies voor iemands gezondheid.

De delen van de hersenen die slaap regelen

Meerdere structuren delen het werk. In de hypothalamus ontvangt de nucleus suprachiasmaticus rechtstreeks van de ogen informatie over licht en houdt hij je dagritme bij. De hersenstam bestuurt de omschakeling tussen waken en slapen, en tijdens de REM-slaap stuurt hij signalen die de houdingsspieren en de ledematen ontspannen, zodat je je dromen niet uitvoert. De thalamus, het zintuiglijke doorgeefluik, wordt in de meeste slaapstadia stil, zodat je de wereld buitensluit, maar wordt actief in de REM-slaap. De pijnappelklier verhoogt haar afgifte van het hormoon melatonine als het donker wordt. Overdag hoopt zich een stof op die adenosine heet en die je slaperig maakt; cafeïne werkt door adenosine te blokkeren.

Een nacht in stadia

Slaap komt in twee basistypen: non-REM-slaap, met drie stadia, en slaap met snelle oogbewegingen (REM). Stadium 1 is de korte overgang vanuit waken, die enkele minuten duurt. Stadium 2 is lichte slaap; hartslag en ademhaling vertragen, de lichaamstemperatuur daalt, en je brengt hier meer van de nacht door dan in enig ander stadium. Stadium 3 is de diepe slaap die je nodig hebt om je uitgerust te voelen, en die komt in langere perioden voor in de eerste helft van de nacht. REM-slaap verschijnt voor het eerst ongeveer 90 minuten na het inslapen. De ogen bewegen snel achter gesloten oogleden, de hersengolven lijken meer op die van waken, de ademhaling wordt sneller en onregelmatig, en de spieren van armen en benen zijn tijdelijk verlamd. De meeste dromen komen in de REM-slaap voor. In de loop van de nacht doorloop je deze stadia meerdere keren, en de REM-perioden worden tegen de ochtend langer.

Twee interne systemen bepalen wanneer je slaapt. Het circadiane ritme, aangestuurd door de klok van het lichaam van ongeveer 24 uur, maakt je 's nachts slaperig en helpt je 's ochtends wakker te worden. Slaap-waakhomeostase houdt bij hoe lang je al wakker bent: de drang om te slapen wordt elk uur dat je wakker bent sterker, en daarom slaap je na een korte nacht langer en dieper. Licht heeft de meeste invloed op de klok, en daarom kunnen nachtdiensten en jetlag het moeilijk maken op het juiste moment te slapen.

MedlinePlus noemt wat te weinig slaap doet: het kan je vermogen om helder te denken, snel te reageren en herinneringen te vormen aantasten, wat de kans op fouten en ongelukken vergroot. Het kan de stemming beïnvloeden, en na verloop van tijd hangt slechte slaap samen met een hoger risico op problemen zoals hoge bloeddruk, hartziekten, beroerte, obesitas en diabetes type 2. Dezelfde pagina noemt ook alledaagse slaapgewoonten. Deze cursus herhaalt die niet, omdat ze uitlegt hoe slaap werkt en geen gezondheidsadvies geeft.

Dit is lesmateriaal over hoe het lichaam is gebouwd en werkt. Het is geen medisch advies en is niet bedoeld om iemand te diagnosticeren of te behandelen.