Hiragana 1: de rijen a, ka, sa, ta en na

Modern hiragana heeft 46 basisletters, en de eerste vijf rijen van het schema geven je er al 25.

Pak een Japanse krant en je ziet drie soorten schrift in één zin. Kanji, de karakters uit het Chinees, dragen het grootste deel van de betekenis. Hiragana, de ronde letters, schrijft grammaticale uitgangen, kleine woorden en alles zonder gangbare kanji. Katakana, de hoekige letters, schrijft woorden uit andere talen. Prentenboeken voor jonge kinderen zijn bijna helemaal in hiragana gedrukt, en boeken voor volwassenen drukken kleine hiragana naast moeilijke kanji om te laten zien hoe ze worden gelezen. Daarom begint elke cursus met hiragana: daarmee kun je elk Japans woord schrijven, nog voor je één kanji kent.

Eén letter, één tel

Een kana is niet één medeklinker of klinker zoals onze letters. De meeste kana staan voor een hele tel klank, zoals ka, mi of to. Taalkundigen noemen die tel een mora, en Japanse sprekers tellen haar als ze een woord klappen of woorden in een haiku passen. Het woord さくら (sakura, kersenbloesem) is drie kana en drie gelijke tellen: sa, ku, ra. De tellen gelijk houden is belangrijker dan elke klank perfect krijgen, want het Japans heeft geen sterk beklemtoonde lettergreep zoals het Nederlands.

Het schema van vijftig klanken

Kana leer je uit een raster dat gojūon heet, het schema van vijftig klanken. Elke rij deelt een medeklinker en elke kolom een klinker, altijd in de volgorde a, i, u, e, o. De rijen volgen ook een vaste volgorde: a, ka, sa, ta, na, ha, ma, ya, ra, wa. Woordenboeken, telefooncontacten en klassenlijsten in Japan worden zo gesorteerd, zoals wij ABC gebruiken. De naam zegt vijftig, maar een paar plekken zijn leeg of niet meer in gebruik, dus het moderne schema heeft 46 basis-hiragana. Deze eenheid behandelt de eerste vijf rijen.

Vijf klinkers

De eerste rij is de vijf klinkers: あ a, い i, う u, え e, お o. Zeg ze kort en schoon. あ is de a van 'vader', kort afgekapt. い is de ie van 'zien', zonder de glijklank aan het eind. え ligt dicht bij de e van 'bed'. お is de o van 'bot', iets ronder, zonder r en zonder glijden naar oe. う is degene om op te letten: sprekers in Tokio zeggen hem met ontspannen, bijna platte lippen, dus hij klinkt zachter dan onze oe in 'boek'. Elke andere kana in het schema eindigt op een van deze vijf klinkers, dus tijd die je hier besteedt loont in elke latere rij.

De rijen k, s, t en n

Voeg k toe aan de klinkers en je hebt か ka, き ki, く ku, け ke, こ ko. De s-rij heeft één verrassing: し wordt shi gezegd, ongeveer sji. De t-rij heeft er twee: ち is chi, ongeveer tsji, en つ is tsu, de ts van 'tsaar' gevolgd door een zachte oe. Nederlanders zeggen つ vaak als su of tsoe met ronde lippen, en de oplossing is te beginnen met de tongpunt tegen de rand achter de boventanden. De n-rij is regelmatig: な na, に ni, ぬ nu, ね ne, の no.

Twee gewoonten meer helpen bij deze rijen. De k en t aan het begin van een woord hebben een lichte luchtstoot, zachter dan in het Engels. Binnen een woord horen veel luisteraars ze zonder luchtstoot, dicht bij de k in 'ski' en de t in 'stop'. En de klinkers i en u worden vaak stil tussen stemloze medeklinkers: sprekers in Tokio zeggen です (desu) dichter bij dess, en すき (suki, houden van) dichter bij ski. Dat hoef je nog niet na te doen, maar het verklaart waarom opnames soms een klinker lijken over te slaan.

Japans spellen in Latijnse letters

Deze cursus schrijft Japans in Latijnse letters (rōmaji) in de Hepburn-stijl: shi, chi, tsu. In december 2025 verving de Japanse regering haar regels uit 1954, die si, ti en tu voorop zetten, door een nieuwe Cabinet Notice gebaseerd op de Hepburn-spellingen. Verkeersborden en paspoorten gebruikten ze al, dus de wijziging maakte vooral officieel wat mensen elke dag zagen. Rōmaji is handig om dingen op te zoeken en om kana op een toetsenbord te typen, maar lees zodra je kunt vanuit de kana, want rōmaji verbergt de tellenstructuur.