Hiragana 2: de rijen ha, ma, ya, ra en wa, en ん

ん is de enige hiragana zonder klinker, en in het woordspel shiritori verlies je als je erop eindigt.

De tweede helft van het schema voegt 21 hiragana toe, waarmee je op alle 46 uitkomt. De meeste gedragen zich net zo regelmatig als de eerste helft, maar hier gaat het Japans klinken anders dan het Nederlands: een fu met de lippen in plaats van de tanden, een r die geen Nederlandse r of l is, en een eind-n die verandert met de klank erna. Aan het eind van deze eenheid kun je elk woord lezen dat in gewone hiragana zonder stemtekens is geschreven, ook おやすみ (goedenacht) en すみません (pardon).

De h- en m-rij

De h-rij is は ha, ひ hi, ふ fu, へ he, ほ ho. ふ is de vreemde eend. Hij wordt fu geschreven, maar er is geen f met de tanden. Breng de lippen dicht bij elkaar, alsof je soep koelt, en blaas zachtjes terwijl je oe zegt. ひ heeft ook een lichte sis, een beetje als de ch in 'ik'. De m-rij is helemaal regelmatig: ま ma, み mi, む mu, め me, も mo. Twee vormen veroorzaken hier de meeste fouten: は en ほ verschillen alleen door de extra lijn bovenaan bij ほ.

De y- en r-rij

De y-rij heeft maar drie kana: や ya, ゆ yu, よ yo. Modern Japans heeft geen yi- of ye-klank, dus die plekken blijven leeg. De r-rij, ら ra, り ri, る ru, れ re, ろ ro, gebruikt één snelle tik van de tongpunt op de rand achter de boventanden. Nederlanders met een tongpunt-r komen dicht in de buurt, en Amerikanen maken deze klank al in het midden van better of water. Het is geen gerolde r, en ook niet de r uit de keel. Zeg je l, dan word je meestal wel begrepen, maar de tik ligt dichterbij.

わ, を en ん

De laatste rij is わ wa en を. を klinkt precies als お, o, en heeft in moderne spelling één taak: het markeert het lijdend voorwerp van een werkwoord, zoals in ほんを よむ (hon o yomu, een boek lezen). De officiële Japanse spellingregels houden を voor dat partikel en gebruiken お overal elders. Twee oude kana uit deze rij, ゐ (wi) en ゑ (we), werden bij de spellinghervorming van 1946 afgeschaft en vervangen door い en え. Je ziet ze alleen in oude teksten en op sommige merknamen.

ん is anders dan elke andere kana: hij heeft geen klinker, maar duurt toch een hele tel. Zijn klank kopieert de klank die volgt. Voor m, b of p wordt hij m, zoals in さんま (sanma, Pacifische makreelgeep). Voor n, t of d is hij n, zoals in みんな (minna, iedereen). Voor k of g verhuist hij naar achter in de mond, de ng van 'ding', zoals in りんご (ringo, appel). Aan het eind van een woord, zoals in ほん (hon, boek), is hij een zacht neusgeluid. Japanse sprekers zien dit niet als verschillende klanken. Wat ze opmerken, is de lengte: ん moet een hele tel duren.

Op elkaar lijkende paren

Een paar paren in de tweede helft lijken op elkaar, dus leer ze naast elkaar. ね (ne), れ (re) en わ (wa) delen dezelfde linkerlijn; alleen de rechterkant verandert, gekruld, uitgeslagen of afgerond. ぬ (nu) heeft aan het eind een lus en め (me) niet. る (ru) eindigt met een lus en ろ (ro) niet. は (ha) en ほ (ho) verschillen door één lijn. De gratis app Hiragana Memory Hint van de Japan Foundation koppelt elke kana aan een plaatje, en zelf een schets tekenen bij elk lastig paar werkt volgens hetzelfde principe.