Leenwoorden in katakana lezen

De Japanse regels voor leenwoorden uit 1991 noemen twee sets extra kana-combinaties, van ティ (ti) tot ヴォ (vo).

Het Japans heeft duizenden woorden uit andere talen overgenomen, de meeste uit het Engels, en ze worden in katakana geschreven. Leerlingen die Engels kennen hebben een voorsprong, maar alleen als ze het Engelse woord in het Japanse kunnen horen. コンピューター (konpyūtā) is computer, en テキスト (tekisuto) is een leerboek of tekst. Deze eenheid legt de regelmatige veranderingen uit die een woord op weg naar het Japans ondergaat, en de extra katakana-combinaties die vooral voor deze woorden bestaan.

Hoe een Engels woord Japans wordt

Japanse tellen eindigen op een klinker of op ん, dus Engelse medeklinkerclusters krijgen klinkers erbij. Na de meeste medeklinkers is de toegevoegde klinker u: text wordt tekisuto, met u na k en s en o na t. Na t en d is de toegevoegde klinker meestal o, omdat tu en du tsu en zu zouden worden: bed is beddo. Beklemtoonde Engelse klinkers worden vaak lang, gemarkeerd met ー: cake is kēki. Engelse r en l worden allebei de ra-rij: rice en lice zijn allebei raisu. En de klanken th, v en f moeten bij de dichtstbijzijnde Japanse kana worden geleend.

Ook woordeinden volgen gewoonten. De officiële regels zeggen dat Engelse uitgangen -er, -or en -ar worden geschreven als een lange a met het streepje, zoals in エレベーター (erebētā, lift) en コンピューター. Het streepje mag vervallen waar dat gebruikelijk is, dus コンピュータ komt ook voor, vooral in technisch schrijven. Het Japans kort lange ontleningen ook vrij in: テレビ (terebi) is televisie, en パソコン (pasokon) is een personal computer. Die ingekorte vormen zijn het moeilijkst te raden.

De extra combinaties

Sommige vreemde klanken hebben geen kana, dus het Japans bouwt ze uit een gewone kana plus een kleine klinker. De Cabinet Notice uit 1991 over de spelling van leenwoorden sorteert ze in twee tabellen. Tabel 1 bevat combinaties in algemeen gebruik: シェ (she), チェ (che), ティ (ti), ディ (di), ファ (fa), フィ (fi), フェ (fe), フォ (fo), デュ (dyu) en nog een paar. Dat geeft ティーパーティー (tī pātī, theekransje), ディズニー (Dizunī, Disney) en ファイル (fairu, bestand). Tabel 2 bevat combinaties die dichter bij de oorspronkelijke klank blijven: ウィ, ウェ, ウォ, ヴァ, ヴィ, ヴ, ヴェ, ヴォ, トゥ en andere.

De regels zeggen dat Tabel 2 optioneel is. Een woord kan altijd met gewone kana worden geschreven, en veel woorden doen dat. バイオリン (baiorin) en ヴァイオリン (vaiorin) zijn allebei viool; ウイスキー en ウィスキー zijn allebei whisky. Sommige oude ontleningen kwamen vast te liggen voordat de nieuwe combinaties zich verspreidden, dus hun spelling blijft gewoon: ラジオ (rajio, radio), niet ラディオ, en スタジオ (sutajio, studio). Heeft een woord twee spellingen, dan zijn beide correct. De regels kiezen er bewust niet één.

Een methode voor onbekende woorden

Kom je een nieuw katakana-woord tegen, lees het dan langzaam hardop, tel voor tel. Zeg het dan sneller terwijl je in gedachten de toegevoegde klinkers weglaat: ho-te-ru wordt hotel, ku-ri-su-ma-su wordt Christmas. Verwissel r en l als het resultaat verkeerd klinkt. Onthoud dat niet elk leenwoord Engels is. パン (pan, brood) kwam uit het Portugees, en アルバイト (arubaito, bijbaan) uit het Duitse Arbeit, werk. Komt het woord nog niet, kijk dan in een woordenboek: de gok die je eerst deed, helpt je het te onthouden.