Septiemakkoorden

Voeg F boven G-B-D toe en je krijgt G7, een akkoord waarin B naar C wil stijgen en F naar E wil dalen.

Nog een terts

Stapel nog een terts op een drieklank en je krijgt een septiemakkoord van vier noten. Het heet naar het interval van grondtoon tot de nieuwe hoogste noot: een septiem. Op de notenbalk lijkt het op een hogere sneeuwpop, met vier noten op vier opeenvolgende lijnen of tussenruimten. De kwaliteit hangt van twee dingen af: de onderliggende drieklank en de grootte van het septiem. Vijf combinaties zijn gebruikelijk, elk met een eigen naam en symbool.

Let goed op de symbolen, want je verwart ze makkelijk. C7 betekent op zichzelf geen groot septiemakkoord, maar een dominantseptiemakkoord: een majeurdrieklank met klein septiem, C E G B♭. Voor een groot septiem schrijf je maj7: C E G B. De twee verminderde vormen verschillen alleen in de bovenste toon. Halfverminderd heeft een klein septiem en een doorgestreept rondje, ø. Volledig verminderd heeft een verminderd septiem, drie halve tonen boven de kwint, en het symbool °7.

Een septiemakkoord spellen gaat net als een drieklank. Schrijf vier letters op tertsafstand, G B D F, en pas de majeurvoortekening van de grondtoon toe. G majeur heeft F♯, dus het grote septiemakkoord is G B D F♯. Verlaag het septiem en je krijgt het dominantseptiemakkoord G B D F. Verlaag ook de terts voor het kleine septiemakkoord G B♭ D F. De letters blijven gelijk; alleen de voortekens veranderen.

Septiemakkoorden in een toonsoort

Bouw op elke trap van een majeurtoonladder een septiemakkoord en je krijgt in elke majeurtoonsoort hetzelfde kwaliteitspatroon. In C zijn Cmaj7 (I⁷) en Fmaj7 (IV⁷) grote septiemakkoorden; G7 (V⁷) is het enige dominantseptiemakkoord. Dm7 (ii⁷), Em7 (iii⁷) en Am7 (vi⁷) zijn kleine septiemakkoorden; Bø7 (viiø⁷) is halfverminderd. Daardoor werkt het dominantseptiemakkoord als een vingerafdruk: het ontstaat binnen majeur alleen op trap 5, dus als je het hoort, wijst het direct naar de toonsoort.

Waarom het dominantseptiemakkoord wil bewegen

G7 bevat twee noten die naar C majeur trekken. B is de leidtoon, een halve toon onder C. F is het septiem van het akkoord, een halve toon boven E. Bij G7-C stijgt B meestal naar C en daalt F naar E, elk een halve toon. B en F liggen ook zes halve tonen uiteen: een tritonus, een sterk instabiel interval. De oplossing maakt daarvan de stabiele terts C-E. Speel hieronder G B D F, dan C E G, en luister naar de twee halve tonen.

Septiemakkoorden kun je net als drieklanken omkeren, met één extra ligging vanwege de extra noot. Met het septiem in de bas staat het akkoord in derde omkering. De becijferde bas kort de vier liggingen af tot 7, 6/5, 4/3 en 4/2. V⁶₅ betekent dus een dominantseptiemakkoord met de terts in de bas. Een akkoordsymbool geeft hetzelfde met een schuine streep: G7/B is een dominantseptiemakkoord op G met B in de bas.