Intervallen tellen

C-E is een terts, geen secunde: tel beide noten. C één, D twee, E drie.

Grootte: tel letters inclusief beide uiteinden

Elk interval heeft een grootte en een kwaliteit. De grootte is het getal dat je krijgt door de letternamen van de laagste tot de hoogste noot te tellen, met beide uiteinden erbij. F naar C is een kwint: F is één, G twee, A drie, B vier en C vijf. Het is verleidelijk om bij nul te beginnen en vier te krijgen. Dat is de meest voorkomende beginnersfout. Twee noten op dezelfde lijn of in dezelfde tussenruimte vormen een prime, niet een ‘eerste’. Acht letters van elkaar heet een octaaf, niet een ‘achtste’.

Op de notenbalk kun je dit snel controleren. Lijnen en tussenruimten wisselen elkaar af. Een interval met beide noten op lijnen of beide in tussenruimten heeft daarom altijd een oneven nummer: een terts, kwint of septiem. Eén noot op een lijn en de andere in een tussenruimte geeft een even nummer: een secunde, kwart, sext of octaaf. Een terts ziet eruit als twee noten op aangrenzende lijnen. Bij een kwint staan de noten twee lijnen uit elkaar, met één lijn ertussen.

Melodisch en harmonisch, omhoog en omlaag

Als de twee noten na elkaar klinken, is het interval melodisch. Klinken ze tegelijk, dan is het harmonisch. De grootte blijft in beide gevallen hetzelfde, en dat geldt ook omhoog of omlaag: G omlaag naar C is nog steeds een kwint. Musici zeggen ‘een kwint omhoog’ of ‘een kwint omlaag’ wanneer de richting van belang is, zoals in een melodie. Ook voortekens veranderen de grootte niet. C naar E, C naar E♭ en C♯ naar E zijn allemaal tertsen, want de letters blijven C, D, E.

Kwaliteit: de exacte grootte in halve tonen

Omdat voortekens het intervalnummer niet veranderen, kan dat nummer niet het hele verhaal vertellen. C naar E is vier halve tonen; C naar E♭ is drie. Het woord voor de kwaliteit onderscheidt die twee. Secunden, tertsen, sexten en septiemen hebben een grote en een kleine vorm, waarbij de kleine een halve toon kleiner is. Primen, kwarten, kwinten en octaven heten rein. Een interval dat een halve toon groter is dan groot of rein heet overmatig. Een interval dat een halve toon kleiner is dan klein of rein heet verminderd.

Open Music Theory raadt een handige aanpak aan: de majeurtoonladdermethode. Beschouw de onderste noot als de eerste noot van een majeurtoonladder. Hoort de bovenste noot bij die toonladder, dan is het interval groot (bij secunden, tertsen, sexten en septiemen) of rein (bij primen, kwarten, kwinten en octaven). Ligt de noot een halve toon lager dan de toonladdernoot, dan wordt een groot interval klein. In C majeur geeft elke noot boven C een groot of rein interval. Daarom ziet de tabel hierboven er zo overzichtelijk uit.

Intervalnamen kunnen op boekhouding lijken, maar ze maken gesprekken over muziek snel. Een zanger die hoort dat de volgende noot een kwint hoger ligt, kan die zonder partituur vinden. Een gitarist kan een akkoordgreep een kwart omhoog verplaatsen zonder over elke snaar na te denken. Intervallen verklaren ook waarom een melodie nog als zichzelf klinkt wanneer ze op een andere noot begint: de afstanden tussen de noten blijven gelijk en alleen het beginpunt verschuift.