Reine kwarten en kwinten

Een reine kwint is zeven halve tonen. Keer je hem om, dan krijg je een reine kwart van vijf halve tonen.

De open, holle klank

Kwarten en kwinten heten reine intervallen. Een reine kwart beslaat vijf halve tonen, bijvoorbeeld C omhoog naar F. Een reine kwint beslaat er zeven, bijvoorbeeld C omhoog naar G. Samen gespeeld klinkt een kwint open en stabiel, zonder de kleur die een terts toevoegt. Door die stabiliteit zijn de snaren van viool, altviool en cello in kwinten gestemd. Daarom spelen gitaristen ook ‘power chords’ met alleen een grondtoon en een kwint.

Alle witte kwarten en kwinten zijn rein, op één paar na

De regel voor witte toetsen is nog eenvoudiger dan bij tertsen. Alle kwarten op witte toetsen zijn rein, behalve F omhoog naar B. Dat zijn zes halve tonen: een overmatige kwart. Alle kwinten op witte toetsen zijn rein, behalve B omhoog naar F, ook zes halve tonen: een verminderde kwint. Beide heten ook de tritonus, omdat zes halve tonen drie hele tonen zijn. De tritonus verdeelt het octaaf precies in tweeën en klinkt onrustig. Zie je dus een kwart of kwint op witte toetsen, controleer dan alleen of het F en B zijn. Zo niet, dan is het interval rein.

Omkering: een kwart is een omgekeerde kwint

Neem C omhoog naar G, een kwint, en verplaats C een octaaf omhoog. Nu ligt G onderaan en C bovenaan: G omhoog naar C, een kwart. Dit omdraaien heet omkering. De intervalnummers van een interval en zijn omkering tellen altijd op tot negen (5 + 4). Hun halve tonen tellen op tot twaalf (7 + 5), omdat ze samen één octaaf vullen. Reine intervallen keren om naar reine intervallen. Grote intervallen keren om naar kleine: een grote terts (4) wordt een kleine sext (8).

Kwarten en kwinten ordenen ook instrumenten en toonsoorten. Gitaarsnaren zijn grotendeels in kwarten gestemd: tussen E, A, D en G ligt telkens een kwart. Daarna is G naar B een grote terts en B naar de hoge E weer een kwart. Kwinten ordenen de toonsoorten zelf. Een kwint omhoog van C naar G naar D voegt telkens één kruis toe. G majeur heeft dus één kruis en D majeur twee. Die keten van kwinten, de kwintencirkel, vormt de ruggengraat van de cursus over toonladders en toonsoorten.

Bekende kwarten en kwinten

De hymne ‘Amazing Grace’ (tekst gepubliceerd door John Newton in 1779, sinds 1835 gezongen op de melodie ‘New Britain’) begint met een stijgende kwart op ‘A-ma-’, van D omhoog naar G in G majeur. Het bruidskoor uit Wagners opera Lohengrin, in het Engels bekend als ‘Here Comes the Bride’, en het Schotse lied ‘Auld Lang Syne’ beginnen ook met een stijgende kwart. Voor de kwint is ‘Twinkle, Twinkle, Little Star’ het duidelijkste voorbeeld: C, C en daarna omhoog naar G op de tweede ‘twinkle’.