De Indusbeschaving

Bouwers in de Indusbeschaving maakten bakstenen met dezelfde verhoudingen, 1 : 2 : 4, in steden die ongeveer 600 kilometer uit elkaar lagen.

Een beschaving ontdekt in de jaren 1920

In 1921 begon Daya Ram Sahni met opgravingen in Harappa, aan de Ravi in Punjab. In 1922 begon R. D. Banerji te graven in Mohenjodaro aan de Indus in Sindh, hemelsbreed ongeveer 600 kilometer verderop. De vondsten op beide plaatsen kwamen overeen: dezelfde stempelzegels, gewichten, bakstenen en hetzelfde aardewerk. Archeologen beseften dat ze één beschaving hadden ontdekt die volledig vergeten was. Ze wordt de Indusbeschaving of Harappabeschaving genoemd, naar de eerste opgegraven vindplaats. De meeste steden liggen in het huidige Pakistan en het noordwesten van India.

Fasen en dateringen

Archeologen verdelen de geschiedenis meestal in drie fasen: vroeg-Harappa, ongeveer 3300 tot 2600 v.Chr.; hoog-Harappa, de tijd van de grote steden, ongeveer 2600 tot 1900 v.Chr.; en laat-Harappa, waarna de grote steden rond 1300 v.Chr. verlaten waren. Het Metropolitan Museum dateert zijn Induszegels op ongeveer 2600 tot 1900 v.Chr. Sommige onderzoekers laten de hoog-Harappafase al rond 2000 v.Chr. eindigen. De grens hangt deels af van de definitie, omdat de verschillende steden op verschillende momenten in verval raakten.

Planmatig aangelegde steden

Mohenjodaro, Harappa, Dholavira en Lothal hebben een vergelijkbare opzet: aan één kant een verhoogd, ommuurd deel, vaak de citadel genoemd, en daarnaast een grotere benedenstad met huizen. Hoofdstraten lopen van noord naar zuid en van oost naar west en kruisen elkaar onder rechte hoeken. Huizen werden gebouwd met gebakken stenen met standaardverhoudingen: dikte, breedte en lengte verhielden zich ongeveer als 1 : 2 : 4. Veel huizen hadden een wasplaats die was aangesloten op overdekte afvoeren langs de straten. Dit is een van de vroegste bekende stedelijke afwateringsstelsels ter wereld.

In Mohenjodaro legden opgravers in 1926 het Grote Bad bloot: een verdiept bassin van baksteen van ongeveer 12 bij 7 meter, met trappen aan beide uiteinden. De voegen waren met bitumen waterdicht gemaakt. Niemand weet precies waarvoor het werd gebruikt. De meeste wetenschappers vermoeden een rituele functie, zoals baden vóór plechtigheden, maar geen enkele tekst legt het uit.

Gewichten, zegels en handel

Induskooplieden gebruikten kleine kubusvormige stenen gewichten volgens één stelsel in het hele gebied: de kleinere gewichten verdubbelen telkens (1, 2, 4, 8, 16 enzovoort), terwijl de grotere met stappen van ongeveer tien toenemen. Vierkante stempelzegels met een dier, zoals de stier met één hoorn, de ‘eenhoorn’, en een korte rij tekens werden in klei gedrukt om goederen en verzegelde bundels te markeren. In Mesopotamië zijn Induszegels en kralen van carneool gevonden. Mesopotamische teksten noemen een ver land, Meluhha, dat veel wetenschappers met het Indusgebied vereenzelvigen.

Een schrift dat niemand kan lezen

Er zijn tussen de 400 en 600 verschillende Industekens bekend, maar de meeste inscripties zijn heel kort: vaak maar een paar tekens op een zegel. Er is geen tweetalige tekst zoals de Steen van Rosetta gevonden. Ook weten we niet welke taal met de tekens werd vastgelegd. Het schrift is daarom nog steeds niet ontcijferd. Enkele onderzoekers betwijfelen zelfs of het een volwaardig schrift was en niet alleen een verzameling symbolen.

Geen grootse koningsgraven

Anders dan in Egypte en Mesopotamië zijn in de Indussteden geen piramiden, rijke koningsgraven of paleizen vol afbeeldingen van de overwinningen van een heerser gevonden. Hoe de steden werden bestuurd, en door wie, blijft een open vraag. Na ongeveer 1900 v.Chr. krompen de grote steden. Er zijn geen aanwijzingen dat Harappa door invallers werd verwoest. De meeste verklaringen combineren langzame veranderingen: rivieren die hun loop verlegden, een zwakkere moesson en afnemende handel over grote afstanden. De mensen verdwenen niet; nederzettingen verplaatsten zich naar het oosten en werden kleinere boerendorpen.