De Gele Rivier en de Shang

De oudste grote verzameling Chinese teksten trok in 1899 wetenschappelijke aandacht, toen inscripties werden herkend op ‘drakenbotten’ die apotheken verkochten.

Een rivier genoemd naar haar slib

De Gele Rivier, Huang He in het Chinees, ontspringt op het Tibetaans Hoogland en stroomt meer dan 5000 kilometer naar de Bohaizee. In haar middenloop doorsnijdt ze het Lössplateau, een gebied met fijn, door de wind aangevoerd stof. Ze neemt daar zoveel sediment op dat ze de sedimentrijkste rivier ter wereld is. Dat slib geeft het water zijn kleur en maakte de bodem van de Noord-Chinese Laagvlakte zacht en vruchtbaar, gemakkelijk te bewerken met eenvoudig gereedschap. In het noorden was gierst het belangrijkste vroege gewas, niet rijst.

Datzelfde slib is gevaarlijk. Het zakt naar de rivierbodem, de bodem stijgt, mensen verhogen de dijken en op sommige plekken stroomt de rivier uiteindelijk boven de omliggende akkers. Als een dijk doorbreekt, verspreidt het water zich over de vlakte. Volgens een schatting van Britannica is de Huang He sinds de 2e eeuw v.Chr. ongeveer 1500 keer overstroomd. Daarom wordt ze al lang ‘China's verdriet’ genoemd.

Erlitou: de eerste staat?

Bij Luoyang in Henan vonden archeologen een grote vindplaats in Erlitou, met paleisfundamenten en werkplaatsen waar bronzen rituele vaten werden gegoten. De meeste archeologen beschouwen dit als de eerste samenleving in China met een staatsorganisatie. Oudere koolstofdateringen plaatsten de Erlitoucultuur op ongeveer 1900 tot 1500 v.Chr.; nieuwere metingen, gepubliceerd sinds 2007, geven ongeveer 1750 tot 1500 v.Chr. Sommige Chinese wetenschappers vereenzelvigen Erlitou met de Xia. Anderen antwoorden dat we zonder inscripties niet kunnen weten hoe de inwoners zichzelf noemden.

De Shang-dynastie

De Shang is de eerste Chinese dynastie waarvan het bestaan door eigen schriftelijke bronnen wordt bevestigd. Het Met dateert haar op ongeveer 1600 tot 1046 v.Chr. De laatste hoofdstad, bij het huidige Anyang, is de vindplaats Yinxu, ‘de ruïnes van Yin’. Shangkoningen regeerden met hulp van hun voorouders. Vóór een jacht, oogst, oorlog of koninklijke geboorte stelden waarzeggers vragen aan de koninklijke voorouders en legden ze de antwoorden vast.

Een waarzegger boorde kleine kuiltjes in het schouderblad van een rund of de platte onderkant van een schildpadschild, verhitte het tot er barsten ontstonden en las die barsten als antwoord. Daarna werden de vraag en soms de afloop naast de barsten gekerfd. Deze orakelbeenderen vormen de vroegste grote verzameling Chinese teksten. Het National Museum of Asian Art van het Smithsonian dateert het orakelbeenschrift op de 14e tot 11e eeuw v.Chr. Inscripties uit de regering van koning Wu Ding zijn met koolstofdatering gedateerd op ongeveer 1254 tot 1197 v.Chr. Veel tekens zijn duidelijke voorlopers van tekens die nog steeds worden gebruikt.

Brons en vrouwe Hao

Shangwerkplaatsen goten zware bronzen vaten om voedsel en wijn aan de voorouders te offeren. Ze gebruikten kleimallen die uit delen bestonden, een andere methode dan het verlorenwasgieten dat in West-Azië gebruikelijk was. In 1976 groeven archeologen het graf op van Fu Hao, een gemalin van koning Wu Ding die op orakelbeenderen ook als legeraanvoerder wordt genoemd. Het is het enige koninklijke Shanggraf dat ongeschonden is gevonden. Het bevatte meer dan 1900 voorwerpen, waaronder bronzen en jaden objecten, en ongeveer 6880 kaurischelpen.

Van Shang naar Zhou

Rond 1046 v.Chr. versloegen de Zhou uit het dal van de Wei in het westen de laatste Shangkoning. De Zhou verklaarden hun overwinning met het idee van het Hemels Mandaat: de Hemel verleent een deugdzaam vorstenhuis het recht om te regeren en ontneemt dat recht aan een wreed vorstenhuis. Chinese heersers gebruikten ditzelfde idee de volgende drieduizend jaar. Het precieze jaartal 1046 v.Chr. komt uit het Xia-Shang-Zhou-chronologieproject uit 2000; niet elke historicus aanvaardt de dateringen daarvan.