Nootnamen in andere systemen

De noot die in een Engels boek B heet, is H in een Duitse partituur, en de Duitse B is wat Engelstaligen B flat (bes) noemen.

Letters en lettergrepen

Engelstalige landen benoemen de witte toetsen met de letters C D E F G A B. In een groot deel van de wereld gebruikt men in plaats daarvan lettergrepen: do re mi fa sol la si in het Italiaans, Frans, Spaans, Portugees, Russisch en vele andere talen. Engelstaligen die met lettergrepen zingen, zeggen meestal ti in plaats van si. In Korea gebruikt het muziekonderwijs do re mi voor het zingen. Voor toonsoorten en toonnamen gebruikt men de letternamen en een Koreaanse reeks die op de alfabetische volgorde is gebaseerd.

Vaste en verplaatsbare do

Lettergrepen worden op twee manieren gebruikt. Bij vaste do betekent do altijd C, re altijd D, enzovoort, precies zoals letternamen. Bij verplaatsbare do is do de grondtoon van de toonsoort waarin de muziek staat: in G majeur is G do, A re en B mi. Verplaatsbare do beschrijft de verhouding van een noot tot de toonsoort en is daardoor heel bruikbaar voor zingen en gehoortraining. Vaste do benoemt de toets die je indrukt en past dus bij instrumentalisten. Veel musici gebruiken letters voor exacte toonhoogten en verplaatsbare do voor melodieën.

De Duitse H

Ook het Duits gebruikt letters, maar met één verschil dat iedereen de eerste keer verrast. De noot die in het Engels B heet, is in het Duits H, en het Duitse B betekent B met mol. Kruisen en mollen worden met uitgangen gemaakt: -is verhoogt (Cis, Dis, Fis) en -es verlaagt (Des, Ges), met de korte vormen Es voor E♭ en As voor A♭. Hetzelfde systeem wordt in Scandinavië en een groot deel van Midden-Europa gebruikt. Een Duitse partituur met ‘Sinfonie in B’ staat dus in Bes en een Berlijnse cellist die om een H vraagt, wil de noot die jij B noemt.

Het Duitse systeem gaat terug op middeleeuwse schrijfwijzen, toen twee vormen van de letter b voor de twee versies van de noot werden gebruikt: een ronde b voor de lagere en een vierkante b voor de hogere. In het gotische handschrift leek de vierkante b op een h. In het Duitse gebruik bleef die letter bestaan. Een bekend gevolg is dat J. S. Bach zijn eigen naam in noten kon spellen: B (B♭), A, C, H (B♮). Componisten van Bach zelf tot Liszt hebben dit motief van vier noten gebruikt.

Koreaanse letternamen

Het Koreaanse muziekonderwijs heeft eigen toonnamen die de volgorde van het Koreaanse alfabet volgen, net zoals A B C het Latijnse alfabet volgt. Omdat A de eerste letter is, krijgt A de eerste Koreaanse lettergreep en volgen de overige daarna. Zo krijgt C, de do van een C-majeurtoonladder, de derde lettergreep. Daarom wordt C majeur in het Koreaans met de derde lettergreep benoemd en leren Koreaanse leerlingen een tabel met drie benamingen: letter, Koreaanse lettergreep en do re mi. Kruisen en mollen krijgen woorden die ‘verhoogd’ en ‘verlaagd’ betekenen vóór de naam.