Da Gama, Columbus en Magellaan

De vijf schepen van Magellaan vertrokken in september 1519 uit Spanje met ongeveer 270 mannen. Drie jaar later keerde één schip, de Victoria, terug met 18.

Om Afrika heen: Dias en Da Gama

In 1488 werd de Portugese kapitein Bartolomeu Dias zuidwaarts voorbij de zuidpunt van Afrika geblazen. Hij rondde Kaap de Goede Hoop en keerde terug met het bewijs dat de kust naar het noordoosten, richting India, afboog. Negen jaar later stuurde koning Emanuel I Vasco da Gama met vier schepen om de route te voltooien. Da Gama vertrok op 8 juli 1497 uit Lissabon. In plaats van de kust te volgen maakte hij een ruime bocht over de Zuid-Atlantische Oceaan om de westenwinden te vinden. De vloot voer meer dan drie maanden en meer dan 10 000 kilometer zonder land te zien, de langste reis buiten zicht van land tot dan toe. In Malindi, aan de kust van het huidige Kenia, nam hij een loods aan boord die de moessonroute kende. Op 20 mei 1498 arriveerde de vloot voor Calicut.

Calicut was een rijke handelsstad. De goederen die Da Gama had meegenomen, zoals stoffen, hoeden en honing, maakten op niemand indruk. De islamitische kooplieden die de peperhandel al beheersten, zaten niet op rivalen te wachten. De verhouding met de heerser van Calicut werd zo gespannen dat Da Gama eind augustus 1498 vertrok en enkele plaatselijke mannen met geweld meenam. Op de terugreis stierven veel bemanningsleden aan scheurbuik. Toch liet de kleine lading specerijen die hij meebracht zien hoeveel geld de nieuwe route kon opleveren. In 1502 keerde Da Gama met een veel grotere, goedbewapende vloot terug. Hij gebruikte geweld, waaronder een beschieting van Calicut, om handel onder Portugese voorwaarden af te dwingen.

Naar het westen om het oosten te bereiken: Columbus

Christoffel Columbus, een zeeman uit Genua, betoogde dat Azië bereikbaar was door westwaarts over de Atlantische Oceaan te varen. Opgeleide Europeanen wisten al dat de aarde rond was; de discussie ging over haar grootte. Columbus dacht dat de oceaan tussen Europa en Azië veel smaller was dan werkelijk het geval is. De deskundigen die aan hem twijfelden, zaten dichter bij de waarheid. Na jaren van afwijzingen stemden Ferdinand en Isabella van Spanje ermee in de reis te betalen. Zijn drie schepen, de Niña, de Pinta en de grotere Santa María, maakten de oversteek in ongeveer vijf weken. Bij dageraad op 12 oktober 1492 bereikten ze een eiland op de Bahama's dat de Taíno-inwoners Guanahani noemden. Columbus noemde het San Salvador. Historici discussiëren nog altijd over welk eiland het was. Columbus maakte vier reizen en bleef volhouden dat hij de rand van Azië had bereikt.

Helemaal rond: Magellaan en Elcano

Ferdinand Magellaan was een Portugese kapitein die zijn diensten aan Spanje aanbood. Hij stelde voor de Specerijeneilanden te bereiken door westwaarts, om of door Amerika heen, te varen. Vijf schepen, de Trinidad, San Antonio, Concepción, Victoria en Santiago, vertrokken op 20 september 1519 uit Spanje met ongeveer 270 mannen, grotendeels gefinancierd door koning Karel I. Ze overwinterden aan de kust van Patagonië, overleefden een muiterij, verloren de Santiago door schipbreuk en zagen de San Antonio deserteren en naar huis varen. Eind 1520 voeren de drie overgebleven schepen door de zeestraat bij de zuidpunt van Zuid-Amerika die nu Magellaans naam draagt. Ze kwamen op een oceaan die zo kalm was dat hij haar de Stille Oceaan noemde. Niemand aan boord wist hoe breed ze was. De oversteek duurde meer dan drie maanden. De mannen aten scheepsbeschuit vol wormen en leer uit de tuigage; velen stierven aan scheurbuik.

Op de Filipijnen probeerde Magellaan plaatselijke heersers onder Spaans gezag te brengen. Op 27 april 1521 werd hij op het eiland Mactan gedood in een gevecht tegen de troepen van hoofdman Lapulapu, die tegenwoordig op de Filipijnen wordt geëerd. De overlevenden verbrandden één schip wegens gebrek aan bemanning, bereikten de kruidnageleilanden van de Molukken en laadden specerijen. De Victoria voer onder bevel van Juan Sebastián Elcano via de Indische Oceaan en om Afrika naar huis. Op 6 september 1522 bereikte het schip Sanlúcar de Barrameda met 18 mannen. Zij waren de eerste mensen van wie bekend is dat ze helemaal om de wereld waren gevaren.