Ambtenarenexamens en maatschappelijke stand

Het gewone burgerlijke examen vond om de drie jaar plaats; precies 33 mensen slaagden, naar verluidt afgeleid van de 33 hemelen uit de boeddhistische kosmologie.

Joseon werd bestuurd door ambtenaren die schriftelijke examens hadden afgelegd. Het idee kwam uit China en bestond sinds Goryeo in Korea, maar werd nu de hoofdroute naar het bestuur. Vijf eeuwen bepaalde examensucces loopbaan en familieprestige. Toch was geboorte bepalend in deze maatschappij: wie wettelijk mocht deelnemen was niet hetzelfde als wie werkelijk kon. Je bekijkt beide kanten.

Drie soorten examen

Er waren drie hoofdexamens. Het munkwa, het burgerlijke examen, selecteerde geleerde ambtenaren en had verreweg het meeste aanzien. Het mugwa, het militaire examen, koos officieren via boogschieten, paardrijden en enige lectuur van militaire teksten. De japgwa, de technische examens, kozen specialisten in vier vakgebieden: het tolken van vreemde talen, geneeskunde, astronomie en geomantie, en recht. Voor het burgerlijke examen kwamen twee voorbereidende toetsen: het saengwon-examen over de confucianistische klassieken en het jinsa-examen over poëzie en proza. Voor elk van beide slaagden 100 kandidaten.

Drie rondes en 33 namen

Het gewone examen, singnyeonsi, vond elke drie jaar plaats. Er kwamen speciale examens bij voor gelegenheden zoals koninklijke vieringen. In de jaren 1500 waren die gebruikelijk. Het gewone burgerlijke examen had drie rondes. In de eerste kozen provinciale toetsen in de acht provincies 150 kandidaten, de hoofdstad koos er 40 en de nationale academie Seonggyungwan 50. De tweede ronde in de hoofdstad bracht die 240 terug tot 33. In de laatste ronde voor de koning zakte niemand. Het paleisexamen rangschikte alleen de 33 al geslaagde kandidaten.

Het militaire examen had dezelfde drie rondes met 28 geslaagden per gewone zitting, al werden dat later vaak veel meer. De aantallen komen uit Gyeongguk daejeon, definitief uitgevaardigd in 1485, dat het bestuur voor de rest van de dynastie vastlegde.

Twee wettelijke klassen, vier werkelijke lagen

Wettelijk kende Joseon maar twee categorieën: vrije gewone mensen, yangin, en onvrijen, cheonmin, onder wie slaven. In beginsel mocht elke vrije persoon examen doen. In de praktijk had de maatschappij meer lagen. Bovenaan stonden de yangban, families van ambtenaren en geleerden. Daaronder kwamen de jungin, een middengroep van technische ambtenaren zoals tolken en artsen, samen met plaatselijke klerken. Daarna volgden de sangmin: gewone boeren, ambachtslieden en kooplieden die het grootste deel van de belastingen betaalden en militaire dienst deden. Onderaan stonden de cheonmin.

De yangban gebruikten allerlei middelen om het burgerlijke examen voor zichzelf te houden. De voorbereiding vroeg jaren studie die boerenfamilies niet konden betalen. Zonen van yangban bij secundaire echtgenotes kregen beperkingen opgelegd. De jungin waren grotendeels tot de technische examens beperkt en die functies gingen vaak van vader op zoon over. Het examenstelsel beloonde kennis, maar de mogelijkheid om die op te doen hing af van waar je geboren was.