Alexander de Grote en de hellenistische wereld

In elf jaar trok Alexanders leger van Macedonië naar de Indus en terug naar Babylon. Daar stierf hij in 323 v.Chr., 32 jaar oud.

Macedonië en Philippus II

Macedonië, ten noorden van Griekenland, was een koninkrijk en geen polis. Veel Zuid-Grieken beschouwden Macedoniërs als halve buitenstaanders. Philippus II, koning vanaf 359 v.Chr., veranderde dat door het beste leger van de Griekse wereld op te bouwen. Zijn infanterie droeg de sarissa, een piek van enkele meters lang. Zo vormde een Macedonische falanx een muur van speerpunten voor de vijand, terwijl zware ruiters, de hetairoi of ‘metgezellen’, de beslissende slag toebrachten. In 338 v.Chr. versloeg Philippus Athene en Thebe bij Chaeronea en werd hij heer en meester over Griekenland. Hij bereidde een invasie van Perzië voor toen hij in 336 v.Chr. werd vermoord.

De jonge koning

Zijn zoon Alexander werd in juli 356 v.Chr. in Pella geboren en werd op zijn 20e koning. Als tiener kreeg hij les van de filosoof Aristoteles. In 334 v.Chr. stak hij met een leger Macedoniërs en Grieken over naar Azië en won zijn eerste veldslag bij de rivier de Granikos. In 333 v.Chr. versloeg hij bij Issos de Perzische koning Darius III, die vluchtte. Alexander veroverde vervolgens de kust. Tyrus viel na een beleg van ongeveer zeven maanden in 332 v.Chr. en Egypte verwelkomde hem. In 331 v.Chr. stichtte hij Alexandrië bij de monding van de Nijl en bezocht hij het orakel van Ammon in de woestijnoase Siwa.

Naar het einde van de bekende wereld

Op 1 oktober 331 v.Chr. versloeg Alexander Darius opnieuw, bij Gaugamela in het huidige Noord-Irak. Babylon en Susa openden hun poorten. In 330 v.Chr. brandde het paleis van Persepolis af terwijl de Macedoniërs er waren. Darius werd dat jaar door zijn eigen edelen gedood. Alexander trok verder naar Bactrië en Sogdië, het huidige Afghanistan en Oezbekistan. Daar voerde hij een zware guerrillaoorlog en trouwde hij met een plaatselijke edelvrouw, Roxane. In 326 v.Chr. trok hij de Punjab binnen en versloeg koning Poros bij de Hydaspes. Bij de Hyphasis weigerden zijn uitgeputte soldaten verder te gaan. Hij keerde om. Een deel van het leger leed verschrikkelijk tijdens de oversteek van de Gedrosische woestijn. Alexander bereikte Babylon en stierf er in juni 323 v.Chr. na een korte ziekte waarvan de oorzaak nog steeds omstreden is.

De hellenistische koninkrijken

Alexander liet geen volwassen erfgenaam na. Zijn generaals, de opvolgers, vochten tientallen jaren om de delen van zijn rijk. Er ontstonden drie grote koninkrijken: de Ptolemaeën in Egypte, de Seleuciden in Syrië, Mesopotamië en Iran, en de Antigoniden in Macedonië. Historici noemen de drie eeuwen na 323 v.Chr. de hellenistische periode, naar Hellas, Griekenland. Grieks werd van Egypte tot Afghanistan de gemeenschappelijke bestuurs- en handelstaal. Deze vorm heette koinè, of ‘gemeenschappelijk’ Grieks. Daarin werd later het Nieuwe Testament geschreven. Alexandrië groeide uit tot de grootste stad aan de Middellandse Zee, met zijn vuurtoren op het eiland Pharos en zijn grote bibliotheek. Daar schatte Eratosthenes de grootte van de aarde door de zonnestand in Alexandrië te vergelijken met die in het zuidelijker gelegen Syene. De laatste Ptolemaeïsche heerser, Cleopatra VII, stierf in 30 v.Chr. en Egypte werd Romeins.