Beroep op autoriteit

Een beroemde voetballer die een pensioenfonds aanbeveelt, is een autoriteit op het gebied van voetbal. Over pensioenen is hij gewoon iemand met een mening.

Op deskundigen vertrouwen is niet de fout

Het meeste wat iemand weet, komt van anderen. Je hebt waarschijnlijk nooit zelf de afstand tot de zon gemeten of een geneesmiddel getest. Het is redelijk om voor die vragen op astronomen en geneesmiddelentoezichthouders te vertrouwen. Een beroep op autoriteit is dus niet automatisch een drogreden. De Stanford Encyclopedia of Philosophy beschrijft ad verecundiam als een drogreden rond een beroep op gezag of deskundigheid. Zo'n beroep gaat mis wanneer autoriteiten worden behandeld alsof ze zich niet kunnen vergissen, of wanneer op hen leunen iemands eigen verantwoordelijkheid vervangt om het bewijs af te wegen.

Drie manieren waarop het beroep misgaat

Ten eerste kan de autoriteit buiten haar vakgebied spreken. De Stanford Encyclopedia geeft het voorbeeld van niet-deskundigen die zich als deskundigen voordoen op gebieden waarop ze geen bijzondere bekwaamheid hebben, zoals beroemdheden die producten of maatschappelijke bewegingen aanprijzen. Een verzonnen advertentie: ‘Olympisch zwemmer Kim zegt dat deze telefoon de beste camera heeft.’ Kim kan de beste zwemmer van het land zijn, maar dat vertelt je niets over beeldsensoren.

Ten tweede kan de autoriteit het bewijs vervangen in plaats van ernaar te verwijzen. In 1824 schreef Jeremy Bentham, zoals geciteerd door de Stanford Encyclopedia, dat autoriteitsdrogredenen in politieke debatten ontstaan wanneer gezag ‘wordt ingezet in plaats van relevante argumenten die hadden kunnen worden aangevoerd’. ‘De minister zegt dat de nieuwe spoorlijn zichzelf zal terugverdienen, dus dat gebeurt’ houdt op bij de minister. Een goed beroep zou doorgaan: ‘en hier staan de reizigersprognoses en kosten die het ministerie heeft gepubliceerd.’

Ten derde kan de autoriteit om status worden gewaardeerd in plaats van om deskundigheid. De Stanford Encyclopedia merkt op dat John Lockes woorden voor dit soort argument, zoals voornaamheid en waardigheid, doen vermoeden dat hij dacht aan gezag op basis van maatschappelijke positie. De Port-Royal Logic uit 1662 waarschuwde al tegen geloven dat mensen ‘de waarheid spreken omdat ze van adellijke afkomst zijn, rijk zijn of een hoog ambt bekleden’. Een titel, uniform of groot aantal volgers is geen bewijs van deskundigheid.

Vragen om te stellen

1. Is deze persoon deskundig op het gebied waartoe de bewering behoort?
2. Zijn andere deskundigen op dat gebied het er grotendeels over eens?
3. Wijst de persoon op bewijs dat je zelf kunt controleren?
4. Heeft de persoon er baat bij dat jij het gelooft?

Een nauwe verwant is het beroep op populariteit, ad populum. Volgens de Stanford Encyclopedia lijkt dit erop, maar is de bron waarop men zich beroept de populaire mening in plaats van een genoemde autoriteit: ‘Miljoenen mensen gebruiken deze app, dus hij moet veilig zijn.’ Populariteit bewijst dat iets in de smaak valt, niet dat het veilig of waar is. Vooral bij gezondheid, recht en geld is het verstandig de officiële of professionele bron op te zoeken en aanbevelingen als reclame te behandelen.