Spoorwegen: van Locomotion tot de gouden spoorpen

Bij de Rainhillproeven in oktober 1829 reed Stephensons Rocket gemiddeld 12 mijl per uur, haalde 30 en won voor zijn bouwers een prijs van £500.

Rails vóór locomotieven

Spoorwegen begonnen als paardensporen in steenkoolgebieden. Al twee eeuwen trokken paarden kolenwagens over houten, later ijzeren rails van mijnen naar rivieren en havens. Een wiel rolt namelijk veel gemakkelijker over een gladde rail dan over een modderige weg. In 1804 liet Richard Trevithick een stoomlocomotief rijden op een tramspoor bij een ijzerfabriek in Zuid-Wales. In de volgende twintig jaar bouwden ingenieurs in Noordoost-Engeland, onder wie George Stephenson, locomotieven voor kolenvervoer bij mijnen. Ze waren langzaam en zwaar en braken vaak de broze rails. Velen betwijfelden of ze ooit beter zouden presteren dan paarden of vaste machines die wagens aan kabels trokken.

Stockton en Darlington, 1825

De Stockton and Darlington Railway werd aangelegd om steenkool van de mijnen in County Durham naar de Tees te vervoeren. Op 27 september 1825 vertrok de openingstrein. Twaalf kolenwagens werden eerst door een vaste machine een helling op getrokken. Daarna trok Locomotion No. 1, gebouwd door Robert Stephenson and Company uit Newcastle, de trein van Shildon via Darlington naar Stockton. Honderden passagiers reden mee in wagens en één rijtuig. Het was de eerste keer dat een stoomlocomotief een passagierstrein over een openbare spoorweg trok. Toch werden de meeste passagiersdiensten op de lijn nog jarenlang door paarden getrokken.

Rainhill en Rocket

De Liverpool and Manchester Railway, bedoeld als verbinding tussen de haven van Liverpool en de katoenfabrieken van Manchester, werd vanaf het begin ontworpen voor zowel passagiers als goederen. De directeuren werden het niet eens over de vraag of ze locomotieven of vaste machines moesten gebruiken. Daarom loofden ze in 1829 £500 uit voor ‘de meest verbeterde locomotief’. De proeven vonden in oktober 1829 gedurende negen dagen plaats op een vlak stuk spoor bij Rainhill, buiten Liverpool. Op de eerste dag kwamen meer dan 10 000 mensen kijken. Vijf locomotieven deden mee: Cycloped, Novelty, Perseverance, Sans Pareil en Rocket. Alleen Rocket, ontworpen door Robert Stephenson, voltooide de proeven. Hij reed gemiddeld 12 mijl per uur en bereikte een topsnelheid van 30. De Stephensons wonnen de prijs en de opdracht om locomotieven voor de lijn te bouwen.

Een wereld verbonden door rails

Binnen twintig jaar had Groot-Brittannië duizenden mijlen spoorweg. Spoorlijnen verspreidden zich over Europa en Noord-Amerika. Ze vervoerden steenkool, katoen, voedsel en kranten en lieten mensen in enkele uren reizen maken die per koets dagen hadden geduurd. Steden hadden hun eigen plaatselijke tijd aangehouden, bepaald door de zon. Maar een dienstregeling vereiste één tijd voor de hele lijn. Britse spoorwegen namen daarom de Londense tijd over. In de Verenigde Staten bouwde de Central Pacific Railroad oostwaarts vanuit Sacramento in Californië en de Union Pacific westwaarts vanuit Omaha in Nebraska. Chinese immigranten deden veel van het zwaarste werk op de Central Pacific door de Sierra Nevada. Op 10 mei 1869 kwamen de twee lijnen samen bij Promontory Summit in het territorium Utah. Een ceremoniële gouden spoorpen markeerde de eerste spoorweg dwars door het continent.