Spellingregels van pinyin

Dezelfde klank kan in pinyin als i, yi of y worden geschreven. De keuzeregels passen op één pagina van het systeem uit 1958.

De eindklanken in hoofdstuk 3 stonden zoals in de tabel: ia, uei, üan enzovoort. In echt pinyin zien veel ervan er anders uit, omdat het systeem enkele spellingregels toevoegt. Die houden lettergrepen kort, markeren waar de ene eindigt en de volgende begint en voorkomen dat twee verschillende lettergrepen hetzelfde ogen. Ze veranderen de klank niet. Ken je de zes regels hieronder, dan kun je alle pinyin op borden, in woordenboeken en leerboeken lezen.

1. y en w zonder beginklank

Heeft een eindklank die met i, u of ü begint geen beginklank, dan schrijft pinyin y of w om het begin duidelijk te maken. i wordt yi, ia wordt ya, ie ye, iao yao, iou you, ian yan, in yin, iang yang, ing ying, iong yong. u wordt wu, ua wa, uo wo, uai wai, uei wei, uan wan, uen wen, uang wang, ueng weng. De ü-eindklanken worden yu, yue, yuan en yun. De puntjes verdwijnen omdat yu nergens mee verward kan worden. 我 wǒ (ik) is dus uo zonder beginklank en 有 yǒu (hebben) is iou.

2. Wanneer ü zijn puntjes verliest

Na j, q en x vallen de puntjes op ü ook weg: 去 qù (gaan), 句 jù (zin), 学 xué (studeren). Dat is veilig omdat j, q en x nooit met gewone u combineren: ju kan dus alleen jü betekenen. Na n en l moeten de puntjes blijven, want daar bestaan beide klanken: 女 nǚ (vrouw) verschilt van 努 nǔ (inspanning) en 绿 lǜ (groen) van 路 lù (weg). Veel toetsenborden hebben geen ü-toets. Daarom gebruikt een nationale toetsenbordnorm van het ministerie van Onderwijs v: lv typen geeft lü.

3. Verkorte iu, ui en un

Na een beginklank wordt bij iou, uei en uen de middelste klinker niet geschreven: l plus iou wordt liu, g plus uei wordt gui en l plus uen wordt lun. Je hoort nog iets van de verdwenen klinker, vooral in de derde en vierde toon. 六 liù (zes) klinkt daardoor ongeveer als ljoo en 贵 guì (duur) als gweej.

4. Waar het toonteken komt

Het systeem zet het toonteken op de hoofdklinker. In de praktijk lossen drie stappen elk geval op. Is er a of e, dan krijgt die het teken: hǎo, xiè, guān. Bij ou krijgt o het teken: gǒu, yǒu. Anders krijgt de laatste klinker het, ook bij verkorte vormen: liù, guì, duō. Valt het teken op i, dan valt het puntje van de i weg, zoals in nǐ. De neutrale toon krijgt helemaal geen teken.

5. De apostrof en 6. woorden schrijven

Volgt een lettergreep met a, o of e op een andere, dan markeert een apostrof de grens als die verkeerd gelezen kan worden. Het eigen voorbeeld van het systeem is pí’ǎo, een met bont gevoerde jas, dat zonder teken als piao gelezen kan worden. De stad 西安 is Xī’ān, twee lettergrepen, terwijl xiān zonder teken één lettergreep is, 先 (eerste). Pinyin schrijft ook woorden als één geheel: péngyou (vriend), Zhōngguó (China), met hoofdletters voor namen, Běijīng. De nationale spellingnorm GB/T 16159 beschrijft de woordregels uitvoerig. Op computers worden toontekens vaak als cijfers geschreven, zoals ma3 voor mǎ.