Toonveranderingen: twee derde tonen, 一 en 不

你好 schrijf je nǐ hǎo maar spreek je uit als ní hǎo, omdat de eerste van twee opeenvolgende derde tonen stijgt in plaats van daalt en stijgt.

Woordenboeken geven elk karakter de toon die het los uitgesproken heeft. In doorlopende spraak veranderen enkele tonen afhankelijk van de volgende lettergreep. Taalkundigen noemen dit toonsandhi en Chinese leerboeken 变调 biàndiào. Drie regels dekken bijna alles wat een beginner tegenkomt: twee derde tonen, 一 yī (één) en 不 bù (niet). Standaardpinyin schrijft deze veranderingen niet. Woordenboeken tonen de oorspronkelijke toon en je past de regel tijdens het spreken toe. Leer ze dus vroeg, voordat de geschreven tonen in je gehoor vastliggen.

Twee derde tonen achter elkaar

Volgt een derde toon op een derde toon, dan klinkt de eerste als een tweede toon. 你 nǐ en 好 hǎo hebben allebei de derde toon, dus 你好 wordt ní hǎo. Zo klinkt 可以 kěyǐ (mogen) als kéyǐ, 很好 hěn hǎo (heel goed) als hén hǎo en 水果 shuǐguǒ (fruit) als shuíguǒ. Probeer twee volledige dalend-stijgende tonen na elkaar en je voelt waarom: de stem moet razendsnel dalen, stijgen, dalen en stijgen. Een stijgende eerste toon maakt het paar makkelijk. Bij drie of meer derde tonen groeperen sprekers ze en passen de regel binnen elke groep toe. 我很好 (het gaat goed met me) klinkt vaak als wǒ hén hǎo en snel als wó hén hǎo.

Ook zonder volgende derde toon verliest een derde toon binnen een woordgroep meestal zijn stijging. Vóór een eerste, tweede of vierde toon klinkt hij laag en licht dalend, de zogeheten halve derde toon. 老师 lǎoshī (docent) begint laag en springt naar de vlakke shī; hij daalt en stijgt niet eerst. Alleen aan het einde van een woordgroep of bij langzaam, zorgvuldig spreken verschijnt de volledige 214. Daarom adviseerde hoofdstuk 1 eerst op laag te mikken.

一 yī, één

一 heeft drie gezichten. Bij tellen, als onderdeel van een getal zoals 十一 shíyī (elf) of 第一 dì yī (eerste) en aan het woordeinde heeft het de eerste toon yī. Vóór een vierde toon wordt het de tweede: 一个 yí ge (één exemplaar), 一样 yíyàng (hetzelfde), 一半 yíbàn (de helft). Vóór een eerste, tweede of derde wordt het de vierde: 一天 yì tiān (één dag), 一年 yì nián (één jaar), 一起 yìqǐ (samen). Tussen een herhaald werkwoord wordt het licht: 看一看 (even kijken) is kàn yi kàn. Handige controle: het maatwoord 个 heeft in het woordenboek de vierde toon, gè. Daarom is 一个 yí ge, hoewel 个 zelf daar meestal neutraal klinkt.

不 bù, niet

不 is eenvoudiger. Het heeft overal de vierde toon bù behalve vóór een andere vierde toon, waar het de tweede wordt: 不是 bú shì (is niet), 不对 bú duì (niet juist), 不要 bú yào (niet willen). Vóór de andere tonen blijft het bù: 不好 bù hǎo (niet goed), 不忙 bù máng (niet druk), 不多 bù duō (niet veel). In sommige vaste uitdrukkingen en ja-neevragen wordt het licht, zoals 对不起 duìbuqǐ (sorry) en 去不去 qù bu qù (gaan of niet). Sommige leerboeken tonen de veranderde tonen, zoals yí ge en bú shì, om beginners te helpen. Je ziet dus beide spellingen; woordenboeken houden yī en bù.